Чаму Лукашэнка маўчаў, а прапаганда атакавала пасля абстрэлаў аўтобусаў

Апошнія месяцы беларускі рэжым сутыкаецца з інфармацыйным ціскам з боку ўкраінскіх улад, які яшчэ нядаўна здаваўся немагчымым. Ён ужо прыносіць свае вынікі — рыторыка дзяржаўнай прапаганды і афіцыйных асоб прыкметна разышлася.

Пакуль прапагандысты апошнімі словамі абражаюць прэзідэнта Украіны Уладзіміра Зяленскага, Аляксандр Лукашэнка і беларускія чыноўнікі выказваюцца значна больш стрымана.

Еўрарадыё параўнала, як улады і дзяржаўныя медыя рэагавалі на два выпадкі абстрэлу грамадзянскіх аўтобусаў 17 чэрвеня і 2 ліпеня, а медыяэксперт Паўлюк Быкоўскі растлумачыў, што гэта азначае.

Адны лаюцца, іншыя заклікаюць не рабіць паспешлівых высноў

Атака на аўтобус з беларускімі дзецьмі ў Бранскай вобласці 17 чэрвеня, у выніку якой загінула жонка футбольнага трэнера Вікторыя Гарошка, падзяліла інфармацыйную прастору ўнутры Беларусі.

Беларускія дыпламаты адразу адрэагавалі на інцыдэнт мовай міжнароднага права. Здарэнне было ахарактарызавана як “акт тэрарызму” і парушэнне нормаў міжнароднага гуманітарнага права. Міністэрства замежных спраў Беларусі выклікала часовага паверанага ва Украіне, запатрабаваўшы тлумачэнняў і правядзення расследавання, а пастаянныя прадстаўнікі Беларусі пры ААН Валянцін Рыбакоў і Ларыса Бельская выкарысталі міжнародныя пляцоўкі, каб абвінаваціць Кіеў у наўмысным гвалце.

Пры гэтым Рыбакоў падкрэсліваў, што Мінск, нягледзячы на здарэнне, працягвае выступаць за дыпламатычнае ўрэгуляванне і перамоўны працэс.

Дзяржаўны сакратар Савета бяспекі Аляксандр Вальфовіч заняў больш прагматычную і стрыманую пазіцыю. Ён заявіў, што здарэнне, верагодна, мела ненаўмысны характар, і звярнуў увагу на пытанні бяспекі пры арганізацыі паездкі.

Сам жа Лукашэнка адрэагаваў на трагедыю толькі 18 чэрвеня і таксама быў стрыманы ў сваіх выказваннях. Ён назваў атаку праявай адкрытага фашызму, паколькі цэллю сталі дзеці, але адначасова заклікаў не спяшацца з высновамі.

Больш жорсткую рыторыку абралі дзяржаўныя медыя і прапагандысты, такія як Рыгор Азаронак і палітык Алег Гайдукевіч. Яны назвалі ўкраінскае кіраўніцтва “поскуддзю”, “кіеўскай хунтай” і “бандэраўцамі”, а адказнасць за здарэнне адразу ўсклалі на Уладзіміра Зяленскага.

На новую атаку 2 ліпеня, падчас якой асколачныя раненні атрымалі двое кіроўцаў аўтобуса і адзін пасажыр, беларускія ўлады адрэагавалі яшчэ больш стрымана.

Міністэрства замежных спраў Беларусі асудзіла напад на грамадзянскі аб’ект і заклікала беларусаў і турыстычныя кампаніі больш асцярожна выбіраць маршруты, асабліва ў памежных раёнах і на тэрыторыях, звязаных з ваеннымі дзеяннямі.

Аляксандр Лукашэнка гэтым разам не стаў каментаваць здарэнне. На момант атакі ён знаходзіўся з афіцыйным візітам у М’янме і не стаў змяняць праграму паездкі.

Дзяржаўны сакратар Савета бяспекі Аляксандр Вальфовіч таксама не стаў нікога абвінавачваць, засяродзіўшыся на неабходнасці збору інфармацыі, узаемадзеянні з расійскімі сілавымі структурамі і арганізацыі дапамогі пацярпелым.

Пры гэтым дзяржаўныя медыя зноў працягнулі абражаць украінскія ўлады. Telegram-канал “Жоўтыя слівы”, прапагандысты Рыгор Азаронак і Ігар Тур адразу звязалі атаку з украінскім кіраўніцтвам і прадставілі яе як частку спроб уцягнуць Беларусь у вайну. Аднак гэтым разам прапаганда больш разважала пра вытрымку беларускага кіраўніцтва і нежаданне Мінска паддавацца на правакацыі.

“Імкнецца захаваць уласную прастору для манеўру”

Як бачна, дзяржаўныя прапагандысты аказаліся больш вострымі на язык, чым Лукашэнка і іншыя прадстаўнікі рэжыму.

Такую рознагалосіцу медыяэксперт праекта MediaIQ Паўлюк Быкоўскі тлумачыць тым, што дзяржмедыя па першым часе пасля здарэнняў не ведалі, як сябе паводзіць, таму і трансліравалі ваяўнічую рыторыку.

“У Беларусі сапраўды існуе вельмі высокі ўзровень кіраванасці дзяржаўных СМІ, але для таго, каб кіраваць, трэба мець дакладную пазіцыю па канкрэтным пытанні.

З першым інцыдэнтам, хутчэй за ўсё, адказныя асобы, якія павінны былі даць медыя адпаведныя ўказанні, гэтага не зрабілі адразу. Маўчаць было немагчыма, бо сітуацыя ўжо стала вядомай грамадскасці. А перад сістэмай паўстала дылема.

Адзін варыянт — нічога не казаць, але гэта выглядае ненармальна. Другі — паўтарыць расійскую пазіцыю, бо яна ўжо падрыхтаваная і за яе дакладна не пакараюць. Трэці — выпрацаваць уласную пазіцыю, але гэта рызыкоўна, бо заўтра яна можа стаць падставай для крытыкі або пакарання.

Таму самы просты шлях для часткі дзяржаўных медыя — перадаць радыкальныя заявы не ад свайго імя, а праз асобных аўтараў або блогераў, якія могуць выглядаць як людзі з уласнай пазіцыяй”.

У гэты момант дзяржмедыя, па словах суразмоўцы, чакалі сігналу з Адміністрацыі прэзідэнта або Міністэрства інфармацыі. Пасля таго як стала зразумела, што пазіцыя Лукашэнкі — гэта дээскалацыя, агульны тон таксама пачаў змяняцца.

“Таксама важна разумець, што ў аўтарытарнай сістэме галоўнае не тое, каб усе людзі падтрымлівалі кіраўніка. Галоўнае — каб яны заставаліся лаяльнымі і не пераходзілі да актыўнага супрацьдзеяння.

Што тычыцца знешняй аўдыторыі, то Лукашэнка таксама пасылае пэўныя сігналы: Беларусь не хоча вайны, Беларусь не імкнецца да эскалацыі. Гэтыя сігналы будуць заўважаны ягонымі міжнароднымі кантактамі.

Пры гэтым Лукашэнка даўно знаходзіцца ў міжнароднай палітыцы, і ўсе разумеюць, што ад яго можна чакаць. Таму галоўнае для яго — не зрабіць вялікіх памылак”.

Быкоўскі таксама лічыць, што пасля вайны Беларусь страціла частку інфармацыйнага суверэнітэту. Аднак поўнага зліцця з расійскай інфармацыйнай прасторай яшчэ не адбылося. 

“Так, падчас пасяджэння Савета бяспекі ААН мы бачылі розніцу паміж пазіцыяй беларускіх і расійскіх прадстаўнікоў. Беларускі дыпламат быў больш стрыманы і не называў канкрэтных вінаватых у інцыдэнце з аўтобусам. Расійскі прадстаўнік, наадварот, выказваў прамыя абвінавачванні.

Падобная сітуацыя назіраецца і ў беларускіх дзяржаўных медыя. Яны часта знаходзяцца ў адным інфармацыйным рэчышчы з расійскімі СМІ, але пры гэтым стараюцца не рабіць прамых нападаў на Украіну або Зяленскага ад імя афіцыйнага Мінска”.

Для гэтага, на думку суразмоўцы, існуюць асобныя аўтары і прапагандысты, якім дазволена больш радыкальная рыторыка. Яны важныя для сістэмы, але не з’яўляюцца людзьмі, якія прымаюць дзяржаўныя рашэнні.

“Таму сёння мы бачым адначасова некалькі рэчаў: пэўную сінхранізацыю з Расіяй, элементы страчанага інфармацыйнага суверэнітэту і пры гэтым захаванне кантролю над беларускім інфармацыйным полем з боку рэжыму Лукашэнкі.

Гэта не поўнае падпарадкаванне Маскве. Хутчэй, у пэўных сітуацыях супадаюць інтарэсы. Беларусь можа выкарыстоўваць расійскія наратывы, калі гэта выгадна, але пры гэтым імкнецца захаваць уласную прастору для манеўру”, — лічыць Быкоўскі.