Чаму “кандыдаты” ў прэзідэнты не згадваюць у сваіх праграмах зніклых?
У гадавіну знікнення Дзмітрыя Завадскага, Еўрарадыё заўважыла, што ў перадвыбарных праграмах прэтэндэнтаў на пасаду прэзідэнта няма ніводнай згадкі пра вядомых людзей, зніклых пры нявысветленых абставінах. Яшчэ некалькі гадоў таму кожны палітык лічыў сваім абавязкам узгадаць пра лёс палітыка Віктара Ганчара, прадпрымальніка Аляксандра Красоўскага, тэлеаператара Дзмітрыя Завадскага, былога міністра ўнутраных спраў Юрыя Захаранкі. Аднак цяпер такіх згадак няма нават у праграмах магчымых кандыдатаў у прэзідэнты.
Як патлумачыў лідар руху “За свабоду” Аляксандр Мілінкевіч, ён проста не бачыў патрэбы прапісваць гэтую тэму ў сваёй праграме асобным пунктам.
Аляксандр Мілінкевіч: “Ведаеце, я не думаю, што праграма, якая кажа пра сацыяльна-эканамічнае развіццё краіны, мусіць гэта ўтрымліваць. Але мы не маем права пастаянна не гаварыць пра гэта. Калі я выступаю альбо ў краіне, альбо ў Бруселі, альбо ў Берліне, то заўсёды кажу пра праблему гэту, пра парушэнне правоў чалавека і пра самае жудаснае – калі знікаюць людзі”.
Таму, кажа, у маральным сэнсе ён выконвае неабходнае для захавання ўвагі да праблемы зніклых. І паабяцаў, што калі прыйдзе да ўлады, то расследаванне гэтых спраў абавязкова будзе даведзена да лагічнага завяршэння.
Няма згадак пра зніклых і ў праграме намесніка старшыні АГП Яраслава Раманчука. Па яго словах, для іх партыі неабходнасць давесці расследаванне да канца – справа гонару, і прапісваць гэта ў праграме кандыдата ў прэзідэнты няма неабходнасці.
Яраслаў Раманчук: “Для нас пытанне зніклых – гэта пытанне гонару, гэта пытанне нашай партыі. І яно не залежыць ад таго, ёсць прэзідэнцкая кампанія ці не. Зніклыя з’яўляюцца сябрамі нашай партыі, яны ўсе згаданыя у дакументальным фільме НТВ. І пасля гэтага фільма мы будзем звяртацца ў Савет Еўропы, асабліва, калі пазіцыя Расіі змянілася, і настойваць, каб было праведзена аб’ектыўнае расследаванне ўсіх злачынстваў на тэрыторыі Беларусі”.
Па яго словах, незалежна ад таго, як завершыцца гэтая прэзідэнцкая кампанія, справы зніклых неабходна расследаваць.
А вось Алесь Міхалевіч не толькі нічога не кажа пра неабходнасць расследавання знікнення, але і не ўздымае гэта пытанне падчас сустрэч са сваімі прыхільнікамі.
Алесь Міхалевіч: “Не, гэтай тэмы я асабіста не ўздымаю, але практычна на кожнай сустрэчы да мяне ёсць пытанне: “Ці я не баюся?” Я кажу, што, нягледзячы на падобныя факты, я асабіста не баюся і адчуваю сябе ў адноснай бяспецы”.
У той жа час нагадаў, што ў яго праграме гаворыцца пра неабходнасць надання сапраўднай незалежнасці суду, пра эфектыўнае следства і эфектыўную дзяржаву. А эфектыўная дзяржава, кажа палітык, павінна займацца расследаваннем знікненняў.
У сваю чаргу, прэтэндэнт на пасаду прэзідэнта ад Партыі БНФ Рыгор Кастусёў паспрабаваў давесці карэспандэнту Еўрарадыё, што праграма кандыдата пішацца агульнымі словамі. І там не можа быць падрабязна прапісана ўсё, што хвалюе грамадства. Але, кажа, гэта не азначае, што ён на факты знікнення забыўся. Аднак, прызнаўся, што рэдка звяртаецца да гэтай тэмы падчас сустрэч з людзьмі.
Рыгор Кастусёў: “Пры неабходнасці, калі задаюць пытанне, пра гэта таксама размаўляю, але кожны раз уздымаць такое балючае пытанне, маніпуляваць гэтым пытаннем, можа таксама не зусім правільна. Самае галоўнае – пра гэта не забываць”.
А Мікалай Статкевіч лічыць, што гэта пытанне і не павінна прапісвацца ў праграме кандыдата. Аднак маральны абавязак кожнага нармальнага кандыдата ― даць гарантыі, што яно будзе расследавана. Не кажа ён пра лёс зніклых і падчас сустрэч са сваімі аднадумцамі. Маўляў, гэтыя людзі і так добра ўсё гэта ведаюць і ім нагадваць пра гэта злачынства не трэба.
Ці ёсць канкрэтныя згадкі пра лёс зніклых людзей і патрабаванне расследаваць гэтую справу ў яго перадвыбарнай праграме, лідэр ЛДПБ Сяргей Гайдукевіч гаварыць не захацеў. Але, кажа, прэзентацыя праграмы адбудзецца падчас Кангрэса партыі 21 жніўня. І там, маўляў, мы пачуем адказ і на гэта пытанне.
Сяргей Гайдукевіч: “Я думаю, што там вас задаволіць усё. І на гэта пытанне вы адказ атрымаеце. Там будзе абазначаная пазіцыя па ўсіх пытаннях. Наконт грамадзянскай супольнасці ў тым ліку”.
І нагадаў, што ўздымаць пытанне зніклых ён пачаў яшчэ ў 2001 годзе, падчас прэзідэнцкіх выбараў. Праўда, прызнаўся, што тры гады таму заявіў пра тое, што лёс зніклых асобныя палітыкі пачалі выкарыстоўваць у якасці піяру для сябе, і параіў радзей казаць пра гэта.
Нагадаем, Дзмітрый Завадскі знік 7 ліпеня 2000 года. У 2002 Мінскі абласны суд у справе знікнення Завадскага прыгаварыў да пажыццёвага зняволення былых супрацоўнікаў спецыяльнага атраду міліцыі “Алмаз” — Валерыя Ігнатовіча і Максіма Маліка. Аляксей Гуз атрымаў 25 гадоў турмы, а Сяргей Савушкін — 12, аднак цела журналіста так і не было знойдзена. Захаранка, Ганчар і Красоўскі зніклі на год раней – у 1999 годзе.
Як патлумачыў лідар руху “За свабоду” Аляксандр Мілінкевіч, ён проста не бачыў патрэбы прапісваць гэтую тэму ў сваёй праграме асобным пунктам.
Аляксандр Мілінкевіч: “Ведаеце, я не думаю, што праграма, якая кажа пра сацыяльна-эканамічнае развіццё краіны, мусіць гэта ўтрымліваць. Але мы не маем права пастаянна не гаварыць пра гэта. Калі я выступаю альбо ў краіне, альбо ў Бруселі, альбо ў Берліне, то заўсёды кажу пра праблему гэту, пра парушэнне правоў чалавека і пра самае жудаснае – калі знікаюць людзі”.
Таму, кажа, у маральным сэнсе ён выконвае неабходнае для захавання ўвагі да праблемы зніклых. І паабяцаў, што калі прыйдзе да ўлады, то расследаванне гэтых спраў абавязкова будзе даведзена да лагічнага завяршэння.
Няма згадак пра зніклых і ў праграме намесніка старшыні АГП Яраслава Раманчука. Па яго словах, для іх партыі неабходнасць давесці расследаванне да канца – справа гонару, і прапісваць гэта ў праграме кандыдата ў прэзідэнты няма неабходнасці.
Яраслаў Раманчук: “Для нас пытанне зніклых – гэта пытанне гонару, гэта пытанне нашай партыі. І яно не залежыць ад таго, ёсць прэзідэнцкая кампанія ці не. Зніклыя з’яўляюцца сябрамі нашай партыі, яны ўсе згаданыя у дакументальным фільме НТВ. І пасля гэтага фільма мы будзем звяртацца ў Савет Еўропы, асабліва, калі пазіцыя Расіі змянілася, і настойваць, каб было праведзена аб’ектыўнае расследаванне ўсіх злачынстваў на тэрыторыі Беларусі”.
Па яго словах, незалежна ад таго, як завершыцца гэтая прэзідэнцкая кампанія, справы зніклых неабходна расследаваць.
А вось Алесь Міхалевіч не толькі нічога не кажа пра неабходнасць расследавання знікнення, але і не ўздымае гэта пытанне падчас сустрэч са сваімі прыхільнікамі.
Алесь Міхалевіч: “Не, гэтай тэмы я асабіста не ўздымаю, але практычна на кожнай сустрэчы да мяне ёсць пытанне: “Ці я не баюся?” Я кажу, што, нягледзячы на падобныя факты, я асабіста не баюся і адчуваю сябе ў адноснай бяспецы”.
У той жа час нагадаў, што ў яго праграме гаворыцца пра неабходнасць надання сапраўднай незалежнасці суду, пра эфектыўнае следства і эфектыўную дзяржаву. А эфектыўная дзяржава, кажа палітык, павінна займацца расследаваннем знікненняў.
У сваю чаргу, прэтэндэнт на пасаду прэзідэнта ад Партыі БНФ Рыгор Кастусёў паспрабаваў давесці карэспандэнту Еўрарадыё, што праграма кандыдата пішацца агульнымі словамі. І там не можа быць падрабязна прапісана ўсё, што хвалюе грамадства. Але, кажа, гэта не азначае, што ён на факты знікнення забыўся. Аднак, прызнаўся, што рэдка звяртаецца да гэтай тэмы падчас сустрэч з людзьмі.
Рыгор Кастусёў: “Пры неабходнасці, калі задаюць пытанне, пра гэта таксама размаўляю, але кожны раз уздымаць такое балючае пытанне, маніпуляваць гэтым пытаннем, можа таксама не зусім правільна. Самае галоўнае – пра гэта не забываць”.
А Мікалай Статкевіч лічыць, што гэта пытанне і не павінна прапісвацца ў праграме кандыдата. Аднак маральны абавязак кожнага нармальнага кандыдата ― даць гарантыі, што яно будзе расследавана. Не кажа ён пра лёс зніклых і падчас сустрэч са сваімі аднадумцамі. Маўляў, гэтыя людзі і так добра ўсё гэта ведаюць і ім нагадваць пра гэта злачынства не трэба.
Ці ёсць канкрэтныя згадкі пра лёс зніклых людзей і патрабаванне расследаваць гэтую справу ў яго перадвыбарнай праграме, лідэр ЛДПБ Сяргей Гайдукевіч гаварыць не захацеў. Але, кажа, прэзентацыя праграмы адбудзецца падчас Кангрэса партыі 21 жніўня. І там, маўляў, мы пачуем адказ і на гэта пытанне.
Сяргей Гайдукевіч: “Я думаю, што там вас задаволіць усё. І на гэта пытанне вы адказ атрымаеце. Там будзе абазначаная пазіцыя па ўсіх пытаннях. Наконт грамадзянскай супольнасці ў тым ліку”.
І нагадаў, што ўздымаць пытанне зніклых ён пачаў яшчэ ў 2001 годзе, падчас прэзідэнцкіх выбараў. Праўда, прызнаўся, што тры гады таму заявіў пра тое, што лёс зніклых асобныя палітыкі пачалі выкарыстоўваць у якасці піяру для сябе, і параіў радзей казаць пра гэта.
Нагадаем, Дзмітрый Завадскі знік 7 ліпеня 2000 года. У 2002 Мінскі абласны суд у справе знікнення Завадскага прыгаварыў да пажыццёвага зняволення былых супрацоўнікаў спецыяльнага атраду міліцыі “Алмаз” — Валерыя Ігнатовіча і Максіма Маліка. Аляксей Гуз атрымаў 25 гадоў турмы, а Сяргей Савушкін — 12, аднак цела журналіста так і не было знойдзена. Захаранка, Ганчар і Красоўскі зніклі на год раней – у 1999 годзе.
