Ці сапраўды беларусы адмаўляюцца ад катоў і сабак праз новы падатак? Разбіраем праблему

На пачатку ліпеня 2026 года ўлады сур’ёзна возьмуцца за ўладальнікаў хатніх жывёл. Цяпер беларусам давядзецца плаціць нават за незарэгістраваных сабак і катоў, а адсочваць іх уладальнікаў будуць камунальнікі. Падатак будуць спаганяць раз на квартал, і ў залежнасці ад месца пражывання, колькасці і пароды жывёлы ён складзе ад 11 да 67 рублёў.

Акрамя абурэння новым падаткам, змены выклікалі ў інтэрнэце і трывожныя дыскусіі: ці не прывядзе новы закон да хвалі адмовы ад хатніх жывёл?

Еўрарадыё высветліла, ці сапраўды новы падатак матываваў беларусаў пазбаўляцца сваіх гадаванцаў, і навошта ўлады ўнеслі папраўкі ў закон, які і без таго дзейнічае ўжо трыццаць гадоў.

Паніка на Гурскага

Нагодай для трывогі стала сітуацыя ў мінскім пункце ўтрымання жывёл “Фаўна горада” на вуліцы Гурскага, 42.

У канцы траўня супольнасць “Гурскага — Не прытулак” паведаміла пра рэзкае павелічэнне колькасці жывёл у пункце часовага ўтрымання. Паводле яе звестак, у “Фаўну горада” за 28 і 29 траўня паступілі 19 сабак і не менш за пяць катоў.

Паводле валанцёраў, на той момант усе вальеры і памяшканні былі занятыя: у адным боксе размяшчалі па два-тры сабакі, а свабодных месцаў амаль не заставалася.

Адной з магчымых прычын вялікай колькасці жывёл, якія паступілі, яны называлі паведамленні пра ўвядзенне з 1 ліпеня абавязковай рэгістрацыі і падатку на сабак.

Аднак ужо на пачатку чэрвеня кіраўніцтва “Фаўны горада” абвергла інфармацыю пра перапоўненасць установы і заявіла, што адмовы ад жывёл не звязаны са зменамі ў заканадаўстве.

Як паведаміла дырэктарка прадпрыемства Анастасія Вараб’ёва, пункт разлічаны на 240 жывёл, тады як на момант публікацыі ў ім утрымліваліся 74 сабакі і 73 каты (гэта значыць 147 жывёл), што складае каля 61 % ад агульнай умяшчальнасці.

Паводле яе, уладальнікі працягваюць адмаўляцца ад сваіх гадаванцаў па традыцыйных прычынах — праз алергію, смерць гаспадара або пераезд. Выпадкаў, калі жывёл здавалі менавіта праз меркаваны падатак, зафіксавана не было.

Жывёл апошнім часам паступае вельмі шмат

Еўрарадыё паразмаўляла з прадстаўнікамі 12 прыватных зааабарончых арганізацый і людзьмі, якія займаюцца часовым утрыманнем жывёл, з розных рэгіёнаў Беларусі.

У многіх з іх паведамілі, што не назіраюць незвычайнага росту колькасці кінутых жывёл. Прадстаўнікі мінскіх, віцебскіх і гродзенскіх арганізацый на ўмовах ананімнасці заявілі, што інфармацыя пра масавыя адмовы ад жывёл або моцна перабольшаная, або наогул не адпавядае рэчаіснасці.

На іх думку, распаўсюджванню такіх паведамленняў спрыялі чуткі вакол змен у заканадаўстве, а таксама павышаная ўвага людзей да гэтай тэмы ў сацыяльных сетках.

У той жа час некаторыя валанцёры і актывісты з невялікіх гарадоў, кшталту Рэчыцы, сцвярджаюць, што сітуацыя з бяздомнымі жывёламі сапраўды пагаршаецца.

Яны паведамлялі пра рост колькасці відавочна выкінутых на вуліцу хатніх жывёл, а таксама прыводзілі прыклады, калі сабак і катоў пакідалі ў лясах, на дачах або выкідвалі з аўтамабіляў.

Так, у Мазырскім раёне, паводле інфармацыі выдання “Флагшток”, за няпоўныя паўгода сёлета ўжо было адлоўлена 133 жывёлы, тады як за ўвесь мінулы год — толькі 55.

У якасці дадатковага фактару называліся не толькі асцярогі наконт рэгістрацыі і падатку, але і дзеючае абмежаванне на колькасць жывёл у кватэры.

Валанцёры, якія працуюць у прытулках, лічаць, што апошнім часам жывёл паступае вельмі шмат. Пры гэтым рабіць высновы пра ўплыў менавіта падатковых змен на колькасць адмоў яны не сталі.

На іх думку, ацаніць магчымы эфект можна будзе толькі пасля таго, як уладальнікі жывёл сутыкнуцца з рэальным налічэннем падатку.

“Для іх гэта гістарычны максімум”

Зааактывісты таксама часта звярталі ўвагу, што размовы пра “новы падатак на сабак” шмат у чым узніклі праз няправільнае тлумачэнне заканадаўства.

Справа ў тым, што абавязковая рэгістрацыя хатніх жывёл у Беларусі дзейнічае ўжо больш за 40 гадоў. Збор за права ўтрымання хатніх жывёл быў уведзены ў 1997 годзе, а ў 2010 годзе яго замянілі мясцовым падаткам.

Чаму ж Міністэрства па падатках і зборах (МПЗ) вырашыла ўнесці новыя правілы ў заканадаўства і абавязаць плаціць у тым ліку ўладальнікаў незарэгістраваных хатніх жывёл?

На гэтае пытанне Еўрарадыё адказала крыніца, знаёмая з працэсам падрыхтоўкі паправак, якая пажадала застацца ананімнай.

“Правілы ўтрымання хатніх жывёл, якімі быў устаноўлены гэты падатак, уведзены ў 2001 годзе. І Міністэрства па падатках і зборах упершыню за 25 гадоў прачытала гэтыя правілы і раптам дапетрыла, што падатак не звязаны з рэгістрацыяй. Атрымліваецца, плаціць павінны і тыя, хто не зарэгістраваў жывёл”.

Чаму чыноўнікі вырашылі заняцца гэтым пытаннем? Паводле суразмоўцы, неабыякавыя грамадзяне пачалі масава дасылаць у МПЗ лісты з пытаннем, куды ідуць падаткі, якія яны плацяць.

“Паводле звестак за 2023 год, агульная сума падатку за ўтрыманне жывёл склала ўсяго 2 млн рублёў. Гэта вельмі мала — гэта фактычна бюджэт «Фаўны горада».

І калі Генеральная пракуратура ў 2020 годзе праводзіла праверку ва ўсіх рэгіёнах, высветлілася, што, напрыклад, у Асіповіцкім раёне было 7 тысяч жыхароў і ўсяго дзесяць зарэгістраваных жывёл. Закон існаваў, але не выконваўся.

У МПЗ пасядзелі, пачухалі патыліцы і зразумелі, што падаткаў сапраўды няма. Вось і вырашылі зрабіць так, каб закон нарэшце пачаў працаваць”.

І такі падыход ужо дае вынікі. Паводле суразмоўніцы, у службе “Адно акно” Фрунзенскага раёна Мінска паведамілі, што ўжо зарэгістравана 7 тысяч жывёл.

“Для іх гэта гістарычны максімум — раней за год рэгістравалі не больш за 72 жывёлы. І гэта толькі ў адным раёне Мінска. То-бок лічбы сапраўды будуць адрознівацца ў разы”.

Таксама законам наўпрост прадугледжана, што мясцовыя выканаўчыя камітэты павінны распрацаваць комплекс мерапрыемстваў па яго рэалізацыі. Аднак на сённяшні дзень гэтая праца яшчэ не выканана.

“Скажу вам па сакрэце: ніводны раён гэтага не зрабіў. І цяпер ім пра гэта нагадваюць. Зараз ідзе збор інфармацыі па ўсёй Беларусі — хто і што ўжо прадугледзеў”, — кажа суразмоўніца.

“Рэгістрацыя стала самамэтай”

Яшчэ адзін зааактывіст на ўмовах ананімнасці расказаў Еўрарадыё, як змены ў заканадаўстве паўплывалі на паводзіны ўладальнікаў хатніх жывёл.

Паводле яго, прыкладна ў красавіку і траўні рэзка павялічылася колькасць вакцынацый.

“Адначасова стала прыкметным катастрафічнае павелічэнне колькасці бяздомных жывёл. Іх стала вельмі шмат — як пародзістых, так і беспародных.

Прычым было відавочна, што многія з іх зусім нядаўна былі хатнімі: яны былі добра ўкормленыя, ласкавыя, не баяліся людзей.

Нам неаднаразова прыносілі такіх жывёл, і мы правяралі іх на наяўнасць мікрачыпаў, асабліва калі гаворка ішла пра пародзістых сабак і катоў”, — кажа суразмоўца.

Ці звязана гэта з абавязковай рэгістрацыяй хатніх жывёл? Зааактывіст лічыць, што ў пэўнай ступені — “так”.

“Не ўсе ўладальнікі гатовы плаціць падатак за ўтрыманне жывёл, тым больш што зусім незразумела, на што расходуюцца гэтыя сродкі. Я сам з’яўляюся ўладальнікам сабак і не бачу, каб гэтыя грошы ішлі на стварэнне нармальнай інфраструктуры”.

Суразмоўца кажа, што ў гарадах практычна няма абсталяваных пляцовак для выгулу, а ў многія месцы ўваход з сабакамі забаронены.

“Узнікаюць праблемы нават з грамадскім транспартам: людзей з жывёламі могуць высадзіць, а на вуліцы нярэдка адбываюцца канфлікты толькі праз тое, што чалавек ідзе з сабакам”.

Беларускае грамадства раскалолася на тых, хто любіць жывёл, і тых, хто ставіцца да іх негатыўна. Прычым часцей за ўсё агрэсія скіроўваецца супраць людзей, якія дапамагаюць бяздомным жывёлам і спрабуюць іх карміць.

“Даходзіць да абсурду: людзі пачынаюць сварыцца, біцца, здымаць адзін аднаго на відэа, паколькі быў прыняты закон, які забараняе кармленне бяздомных жывёл. На мой погляд, падобныя нормы выглядаюць дзіўнымі і ніяк не скіраваны на рэальную абарону жывёл”, — разважае зааактывіст.

Ён лічыць, што чыноўнікам, якія прынялі папраўкі ў закон, абыякавы лёс як хатніх, так і бяздомных жывёл.

“Ствараецца ўражанне, што сама рэгістрацыя стала самамэтай, тады як рэальныя праблемы дабрабыту жывёл засталіся па-за ўвагай.

Мне вядомы выпадак у раёне вуліцы Ангарскай, дзе чалавек сістэматычна здзекуецца з катоў. Жыхары неаднаразова звярталіся ў міліцыю з заявамі, аднак складваецца ўражанне, што займацца такімі выпадкамі ніхто не хоча.

Нават калі заявы прымаюць, робяць гэта вельмі неахвотна, а расследаванні фактычна не праводзяцца. Пры гэтым выпадкаў жорсткага абыходжання з жывёламі вельмі шмат, але, здаецца, на гэтую праблему ніхто не звяртае належнай увагі”.

Паводле меркавання зааактывіста, каб рэгістрацыя сапраўды прыносіла карысць, яна павінна дазваляць устанавіць уладальніка жывёлы і прасачыць яе лёс. Але без абавязковага чыпавання зрабіць гэта немагчыма.

“Калі жывёлу немагчыма ідэнтыфікаваць, сама рэгістрацыя губляе значную частку свайго сэнсу. Нягледзячы на вялікую колькасць камер відэаназірання, ніхто не можа прыцягнуць да адказнасці людзей, якія выкідваюць сабак з аўтамабіляў або вывозяць іх у лес і пакідаюць там.

Падобныя выпадкі рэгулярна апісваюцца ў сацыяльных сетках і з’яўляюцца на відэахостынгах, але праблема застаецца нявырашанай”, — рэзюмуе зааактывіст.