Былы ўладальнік сеткі Preston пастаўляе дэталі на расійскія ваенныя заводы

Міжнародная група Fenox Global Group, за якой стаіць беларускі бізнесмен Віталій Арбузаў, нягледзячы на санкцыі ЕС, працягвае супрацоўніцтва з расійскім ВПК. У яе захаваны рэгістрацыя, заводы і дылерская сетка ў еўрапейскіх краінах, адзін філіял нават працуе ва Украіне.

Беларускі расследавальніцкі цэнтр прааналізаваў ланцужкі паставак канцэрна і высветліў, што як мінімум адзін з яго філіялаў пастаўляе прадукцыю на расійскія заводы, якія вырабляюць ваенную тэхніку.

Гандаль у Расіі

Кампаніі холдынга Fenox Global Group атрымалі ваенную ліцэнзію яшчэ да поўнамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну. Яны выпускалі дэталі для стралковай зброі і артылерыйскага ўзбраення, супрацоўнічалі з беларускім і расійскім ВПК. Для першага выраблялі масты і элементы падвескі для браніраванай машыны “Кайман”, а для расійскага праекта “Картэж”, аўтамабіля Aurus Senat — каробку перадач. На гэтым бронелімузіне ездзіць Уладзімір Пуцін.

Крыніцы БРЦ паведамілі, што пасля 24 лютага 2022 года гэта супрацоўніцтва не спынілася. Філіял холдынга — беларускае ўнітарнае прадпрыемства “Брэйк хайдролікс” — працягваў пастаўляць запчасткі расійскім ваенным заводам.

Так, з кастрычніка 2024-га па жнівень 2025 года фірма паставіла расійскаму ТАА МЗ “Танар” камплектуючыя для тармазной сістэмы на суму 5,5 тысячы долараў.

У снежні 2024 года завод хваліўся ў сваіх сацыяльных сетках, што ўдзельнічае ў акупацыі ўкраінскіх тэрыторый — называў рэгіёны Данецкай, Луганскай, Херсонскай і Запарожскай абласцей “новымі тэрыторыямі” і “найбуйнейшымі будаўнічымі пляцоўкамі краіны”.

Таксама “Брэйк хайдролікс” пастаўляла камплектуючыя для пад’ёму кабіны розных мадыфікацый аўтамабіляў “Урал” для ТАА “ДС-Тэк” (генеральны дыстрыб’ютар брэнда Fenox у Расіі) на суму $2,7 млн (з чэрвеня 2022-га па ліпень 2025 года). Грузавікі Урал-4320 і Урал-43206 расійская армія актыўна выкарыстоўвае на вайне.

Трэці кліент “Брэйк хайдролікс” — АТ “АМЗ”. Гэты машынабудаўнічы завод у Арзамасе вырабляе бронетранспарцёры, якія стаяць на ўзбраенні і ў Беларусі. Супраць прадпрыемства ў красавіку 2022 года Савет Еўрасаюза і Вялікабрытанія ўвялі санкцыі.

На АТ “АМЗ” беларуская кампанія пастаўляла два тыпы дэталяў са студзеня 2022 года па люты 2023-га. Як высветлілі журналісты, абодва залатнікі (кампанент, які выкарыстоўваецца ў рулявой сістэме ваеннага аўтамабіля) прызначаны для БТР-машын, што вырабляюцца на расійскім заводзе і былі заўважаны на палях бітваў ва Украіне.

Агульны кошт паставак — $26 тыс., вага — 216 кг. Аднак, як адзначае ваенны эксперт Павел Лузін, калі пастаўкі ідуць на Арзамаскі машынабудаўнічы завод, важны не аб’ём, а сам факт — гэта частка ланцужка паставак для вытворчасці ўзбраення і ваеннай тэхнікі.

“Калі кампанія сама вырабляе гэтыя дэталі, яна ў любым выпадку ведае, каму пастаўляе. Калі ж гэта фірма, якая толькі імітуе вытворчасць у Беларусі, а насамрэч пастаўляе імпартныя дэталі, гэта ўжо схема абыходу заходніх санкцый”, — адзначыў эксперт журналістам БРЦ.

Гісторыя “Брэйк хайдролікс”

Уладальнік беларускай кампаніі “Брэйк хайдролікс” — брытанская Tollgate Systems Limited (да верасня 2025 года яна належала дацкай Nastar Trade Invest ApS). Журналісты мяркуюць, што такая схема ўласнасці можа выкарыстоўвацца для ўтойвання рэальных уладальнікаў.

Тым не менш, на нямецкім сайце кампаніі пазначаны бенефіцыяр — ім аказаўся беларускі бізнесмен Віталій Арбузаў. У 2025 годзе ён заняў 41-е месца ў рэйтынгу “Топ-100” выдання “Беларусы і рынак”. У краіне ён больш вядомы як уладальнік гандлёвай сеткі Preston, якую ў 2018 годзе прадаў сетцы “Суседзі”.

Арбузаў пачаў свой бізнес у 1989 годзе. З яго вырасла Fenox Global Group. Прадпрыемства спачатку выпускала дэталі для аўтамабіляў ВАЗ. У 1996 годзе кампанія набыла нямецкае абсталяванне і пачала вырабляць элементы тармазной сістэмы для канвеернай зборкі аўтамабіляў Audi і Volkswagen.

У вытворчы ланцужок Fenox Global Group уваходзяць 12 заводаў у Беларусі, Расіі і Германіі. Беларускаму НВТАА “Фенокс” належыць украінская кампанія ТАА “ФЕНОКС АВТОМОТІВ УКР”. Дылерская сетка дэталяў Fenox ахоплівае не толькі Расію і Беларусь, але і гарады ў еўрапейскіх краінах — Германіі, Польшчы, Латвіі, Балгарыі.

Ні супраць Віталія Арбузава, ні супраць яго кампаній не было ўведзена ніякіх абмежаванняў за супрацоўніцтва з ВПК РФ і падсанкцыйным прадпрыемствам.

Дадаткова журналісты БРЦ лічаць, што Арбузаў можа быць набліжаны да беларускіх улад. З дакументаў, якія перадала ініцыятыва “Рабочы Рух”, вынікае, што ў пачатку 2024 года Віталій Арбузаў разам з “кашальком” Аляксандра Лукашэнкі Віктарам Шаўцовым уваходзіў у дэлегацыю, якая прадстаўляла Беларусь у Венесуэле.

Бізнесмены павінны былі правесці дзелавыя сустрэчы з венесуэльскім бокам у межах “цеснага супрацоўніцтва” двух урадаў. Беларуская дыпмісія прасіла МЗС Венесуэлы прадаставіць Шаўцову і Арбузаву VIP-залу ў міжнародным аэрапорце імя Сімона Балівара пад Каракасам.

Аб’ядноўвае бізнесменаў і іншы досвед: абодва праходзілі праз беларускі СІЗА. Шаўцова затрымалі ў 2011 годзе па абвінавачанні ў асабліва буйным крадзяжы, Арбузава — у красавіку 2017-га па абвінавачанні ва ўхіленні ад выплаты падаткаў. Дэпартамент фінансавых расследаванняў тады налічыў стваральніку Fenox шкоду ў памеры 120 млн рублёў (каля $63,45 млн).

Праз год у дзяржаўнай газеце “СБ” кампанію назвалі “паразітам” і адзначылі, што “жадання супрацоўнічаць са следствам і пакрыць шкоду галоўны фігурант не прадэманстраваў”. Пасля гэтага Арбузаў пачаў кампенсаваць шкоду, і праз месяц яго вызвалілі з-пад варты.