Расія на мяжы дэфолту? Што будзе з Беларуссю

Мінфін Расіі 20 ліпеня 2026 года часова прыпыніў размяшчэнне аблігацый федэральнай пазыкі (АФП). Такое рашэнне было прынята пасля серыі сарваных аўкцыёнаў: пакупнікоў на дзяржаўны доўг амаль не знайшлося, а планы па прыцягненні 1,5 трлн рублёў фактычна правалiліся. Мінфіну трэба шукаць новыя крыніцы фінансавання для пагашэння старых абавязацельстваў. Альбо аб'явіць дэфолт.

Наколькі Расія блізкая да фінансавага краху і як гэта адаб'ецца на Беларусі. На гэтыя тэмы ў эфіры Еўрарадыё разважаў эканамічны аглядальнік Андрэй Махоўскі.

— Гэта можа быць першым крокам да аб'яўлення дэфолту ў Расіі — па ўзоры дэфолту 1998 года. Што такое аблігацыі федэральнай пазыкі? Менавіта з іх дапамогай Расія ў апошні час фінансавала дэфіцыт дзяржаўнага бюджэту. Гэта была галоўная крыніца пакрыцця бюджэтнага дэфіцыту, які зараз ужо складае каля шасці трыльёнаў рублёў.

Іншых крэдытораў, акрамя расійскіх банкаў, у расійскага ўрада фактычна ўжо няма. Аднак і расійскія банкі крэдытавалі дзяржаву далёка не танна. Прыбытковасць па АФП зараз складае ад 13 да 17 працэнтаў гадавых. Гэта надзвычай высокія стаўкі.

Праз гэта выдаткі на абслугоўванне дзяржаўнага доўгу пастаянна раслі. У бягучым годзе яны ўжо складаюць каля 9 працэнтаў усіх расходаў расійскага бюджэту, — кажа Махоўскі.

Па яго словах, усё гэта нагадвае класічную фінансавую піраміду. Расія брала новыя даўгі, каб разлічвацца па старых абавязацельствах, а рэшту сродкаў накіроўвала на бягучыя выдаткі.

— У 2023 годзе аб'ём размяшчэння АФП склаў 2,3 трыльёна рублёў. У 2024 годзе — ужо каля чатырох трыльёнаў. На 2025 год першапачаткова планавалася прыцягнуць 4,8 трыльёна рублёў, аднак фактычна аб'ём перавысіў сем трыльёнаў. Гэтая залежнасць пастаянна расла. 

Але асаблівасць любой фінансавай піраміды заключаецца ў тым, што яна можа існаваць толькі пры пастаянным прытоку новых грошай. Больш за тое, гэты прыток павінен бесперапынна павялічвацца, — распавядае аглядальнік.

Але паток высах. У трэцім квартале 2026 года ўдалося прыцягнуць толькі сімвалічную суму — каля 10 мільярдаў рублёў пры плане ў паўтара трыльёна. 

— Гэта азначае, што расійскія банкі ўбачылі: адбываецца нешта неблагапрыемнае. Яны больш не хочуць купляць расійскі дзяржаўны доўг.

Такім чынам, грошы на абслугоўванне гэтай фінансавай піраміды перастаюць паступаць, тым часам як бюджэтны дэфіцыт ужо складае каля шасці трыльёнаў рублёў. Паўстае пытанне: чым яго фінансаваць?

Нават рост цэн на нафту на фоне падзей вакол Ірана не прынёс Расіі скольку-небудзь значных дадатковых даходаў. Гэтыя паступленні аказаліся мінімальнымі, практычна незаўважнымі.

У Фондзе нацыянальнага дабрабыту Расіі засталося каля 3,5 трыльёна рублёў. Гэта значыць, нават гэтых сродкаў ужо недастаткова, каб пакрыць існуючы дэфіцыт у шэсць трыльёнаў. Пры гэтым сам дэфіцыт да канца года будзе працягваць павялічвацца.

Акрамя таго, неабходна выплаціць яшчэ каля трох трыльёнаў рублёў на абслугоўванне ўжо назапашанага дзяржаўнага доўгу.

Таму я бачу для расійскага ўрада даволі просты выхад з гэтай сітуацыі. Ён можа заявіць: "Мы прыпыняем выплаты па аблігацыях да стабілізацыі рынкавай сітуацыі". Па сутнасці, гэта будзе азначаць фактычнае аб'яўленне дэфолту, — лічыць Андрэй Махоўскі.

Ці чакаць у Беларусі таксама дэфолту? Гэта залежыць ад маштабу праблем у Расіі, кажа эксперт.

— Калі там адбудзецца сур'ёзны абвал эканомікі, то, відавочна, пацерпіць і беларуская эканоміка. Гэта адбудзецца не адразу — спатрэбіцца пэўны часавы лаг, хаця і не надта вялікі. Таму ўсё залежыць ад таго, наколькі глыбокім апынецца крызіс у Расіі.

Калі ў Расіі паўторыцца сцэнар жніўня 1998 года, то варта памятаць, што тады наступствы для Беларусі ў выніку аказаліся нават цяжэйшымі. Беларускі рубль абясцэніўся значна мацней, чым расійскі. Інфляцыя ў Беларусі была, наколькі я памятаю, у разы вышэйшай, чым у Расіі. 

Пры гэтым у Расіі крызіс прыблізна праз год у цэлым завяршыўся, а ў Беларусі ён працягваўся аж да пачатку двухтысячных, пакуль не пачаўся перыяд дарагой нафты, на якой краіна змагла зарабляць, — нагадвае нядаўнюю гісторыю Махоўскі.

Якія выпрабаванні чакаюць беларусаў, калі адбудзецца горшы эканамічны сцэнар? Што можна параіць? Да чаго рыхтавацца?

— Людзі перажываюць крызісы, прычым значна цяжэйшыя, чым гэты. Таму, вядома, і беларуская эканоміка іх перажыве. Не будзе такога, каб эканоміка Беларусі проста знікла. 

На сённяшні дзень сітуацыя не выглядае так, нібы ў гэтым годзе Беларусь чакае поўны эканамічны абвал. Вядома, вельмі многае будзе залежаць ад Расіі, але пакуль няма падстаў чакаць менавіта маштабнага краху.

Так, долар можа пачаць расці. Магчыма, пачнуць павышацца цэны. Але пакуль я не чакаю ў Беларусі такога сур'ёзнага крызісу, як, напрыклад, у 2011 годзе.

Аднак калі ў Расіі адбудзецца абвал, параўнальны з крызісам 1998 года, то гэта вельмі моцна ўдарыць і па нас.

Даваць такія парады заўсёды рызыкоўна. Але калі набліжаецца банкаўскі крызіс, то відавочны рэцэпт — не трымаць усе грошы ў банку. Хаця я ўсё ж не думаю, што ў Беларусі адбудзецца маштабны банкаўскі крызіс з крахам усёй банкаўскай сістэмы.

І яшчэ, мабыць, варта ўмацоўваць чалавечыя сувязі. Гэта дапамагае заўсёды, — раіць Андрэй Махоўскі.