Права на аборт: дзе праходзіць мяжа паміж абаронай плода і правамі жанчыны?

— Права на аборт знаходзіцца на скрыжаванні некалькіх груп правоў: права на жыццё, рэпрадуктыўных правоў, права на прыватнае жыццё і асабістую аўтаномію, — сцвярджае юрыстка-міжнародніца Кацярына Дзяйкала.

У праекце "Беларусь пасля Лукашэнкі" яна разглядае юрыдычныя і этычныя аспекты тэмы аборту. У Беларусі аборт па жаданні дазволены да 12-га тыдня цяжарнасці, аднак узмацняецца ціск у бок далейшых абмежаванняў. Гэтая тэма ўсё часцей уздымаецца прапагандыстамі.

Дзе заканчваецца права дзяржавы ўмешвацца і дзе пачынаецца права жанчыны на жыццё?

— Жанчына, як і любы чалавек, мае права на жыццё ад нараджэння і да смерці. Для многіх гэта можа прагучаць нечакана, але доступ да бяспечнага аборту таксама разглядаецца як частка права на жыццё. Права на жыццё — вельмі складанае і шматграннае паняцце.

Права на аборт знаходзіцца на скрыжаванні некалькіх груп правоў: права на жыццё, рэпрадуктыўных правоў, права на прыватнае жыццё і асабістую аўтаномію.

Юрыдычная аснова права на аборт — гэта аўтаномія жанчыны як асобы і яе права распараджацца ўласным целам. Іншымі словамі: маё цела — мой выбар. Гэта права самастойна вырашаць, мець дзяцей ці не, і як будаваць сваё жыццё.

Але разам з гэтым існуе і іншы інтарэс — абарона патэнцыйнага чалавечага жыцця, — кажа Дзяйкала.

І тут узнікае галоўнае пытанне: калі эмбрыён можа лічыцца чалавекам? Кацярына вылучае дзве рэчы.

— З біялагічнага пункту гледжання чалавечы арганізм узнікае з моманту зачацця. Гэта навуковы факт. Але чалавечы арганізм і чалавек як асоба і суб'ект права — не адно і тое ж.

Існуе пазіцыя, якой прытрымліваюцца многія рэлігійныя і кансерватыўныя колы: чалавек з'яўляецца чалавекам ужо з моманту зачацця. З гэтага лагічна вынікае патрабаванне забараніць аборты.

Аднак у свецкай біяэтыцы больш распаўсюджаная іншая пазіцыя: эмбрыён не роўны сфармаванаму чалавеку. Ён мае каштоўнасць і заслугоўвае абароны, але ступень гэтай абароны павінна ўзрастаць па меры развіцця плода.

Як тады павінна выглядаць сістэма?

— Аборт па жаданні жанчыны павінен быць дазволены. Канкрэтныя тэрміны павінны вызначацца спецыялістамі з улікам медыцынскіх, этычных і сацыяльных фактараў.

Але галоўнае — гэта прызнанне права жанчыны на свабодны выбар.

Пры гэтым рэгуляванне абортаў — гэта не толькі пытанне самой працэдуры.

Неабходны комплексны падыход, які ўключае:

• доступ да сучасных сродкаў кантрацэпцыі;

• якасную сексуальную адукацыю;

• падтрымку цяжарнасці і мацярынства;

• бяспечную медыцынскую дапамогу;

• перынатальную і паліятыўную дапамогу;

• абарону ад прымусу.