"Света — гэта мая краіна": калегі з Еўрарадыё ўспамінаюць Святлану Курс | Навіны Беларусі

19 ліпеня пайшла з жыцця журналістка і пісьменніца Святлана Курс, якая пісала пад псеўданімам Ева Вежнавец. Для чытачоў яна была аўтаркай бестселера "Па што ідзеш, воўча?", а для калектыву Еўрарадыё, якому аддала 13 гадоў, — прафесіяналам, сяброўкай, "Светкай-кветкай", чалавекам-святлом і сапраўднай натхняльніцай.

Апошні год свайго жыцця Святлана змагалася з анкалагічным захворваннем — агрэсіўнай формай раку яечнікаў, і яе смерць сталася для многіх з нас асабістым горам.

І ўсё ж захацелася падзяліцца не проста некралогамі, а кавалачкамі жывой памяці пра тое, як Света ўмела грэць сваім словам і верыць у наша агульнае вяртанне дадому.

Стваральніца Еўрарадыё

Дзмітрый Новікаў, прэзідэнт Еўрарадыё

— У мяне ёсць шмат асабістых успамінаў, бо мы знаёмы больш за 30 гадоў. Магчыма, вы пра гэта не ведаеце, але Света на самай справе была стваральніцай Еўрарадыё. Яна была адной з першых, хто пачаў ствараць праграму "Еўразум" — тады яна называлася “Акно ў Еўропу”. Света была натхняльніцай таго, што мы далей рабілі.

Запомню яе вельмі шчырай. Яна заўсёды адгукалася на просьбы людзей, на выклікі. Заўсёды была гатова апекавацца тымі, хто ў патрэбе.
Працавала абсалютна стабільна і спакойна. Калі робіш штодзённа нейкую працу — так, як мы працуем гадамі, — некаторыя кажуць, што пачынае "замыльвацца" вока, паднадакучваць. Нехта проста збягае, бо ўжо не хоча гэта рабіць, стамляецца. А Света проста нармальна стабільна працавала. Яна была ўнутры такім радыйным чалавекам.

— Можа, нешта яшчэ хочаце дадаць?

— Не хачу плакаць перад мікрафонам.

"Света — гэта мая краіна": калегі з Еўрарадыё ўспамінаюць Святлану Курс

Першыя дні працы Еўрарадыё, Света Курс — справа / Архіў

Чалавек-краіна

Віктар Чайкін, дыктар Еўрарадыё

Са Светай мы пазнаёміліся яшчэ ў сярэдзіне 90-х, у часы працы на “Радыё 2”. Такі гэта чалавек, з якім мы адразу пасябравалі. Яна адразу скарыла маю душу і застанецца ў ёй назаўсёды, бо Света — гэта мая краіна.

Помню, як ехалі разам у цягніку ў Варшаву. Яна ехала з маленькім Феліксам. Я глядзеў на іх і раптам адчуў, што ўжо тады яна дакладна разумела, што едзе не на тыдзень, не на месяц, і нават не на год.

Памятаю яе першы эфір на Еўрарадыё і яе простае: “З вамі Святлана, з вамі Святлана”.

Так, з намі…

Абрываюцца ніці зямныя — застаюцца на сэрцы чарговыя шнары. Але ў душы мы застаёмся назаўсёды разам. Разам — гэта і ёсць мы.

Дзякуй табе, дарагая Святлана.

Аматарка парцалянавых фігурак венгерскай мануфактуры

Марыя Калеснікава, рэдактарка Еўрарадыё

Не буду ўзгадваць нейкія гісторыі з працы. Але скажу, што з 2008 года, калі я прыехала ў Варшаву на Еўрарадыё, уласна мы і пачалі сябраваць. І так гэтыя 18 гадоў даволі блізка сябравалі.

Света — адзіная такая ў сваім родзе. Гэта сапраўды чалавек, якога нельга замяніць — ні прыватна, ні агулам — у беларускім кантэксце. Як мыслярка і пісьменніца яна — творца ўзроўню Караткевіча.
Яна — голас беларусаў, чалавек, які вельмі любіў жыццё і пры гэтым вельмі добра разумеў, што такое зло, глядзеў яму проста ў твар і называў рэчы сваімі імёнамі. Яна валодала словам так, як ніхто іншы. Смешная, прамая, разумная, прыгожая, жывая, умела ўладкаваць жыццё і зрабіць яго ўтульным і вясёлым.

Яна любіла антыкварыят, палявала на парцалянавыя статуэткі старой венгерскай мануфактуры “Халахаза” і дарыла іх сябрам.

Цвяточак, твая балярынка стаіць на самым відным месцы ў маёй кватэры. Бяру яе ў рукі і цешуся ёй — так, як бы гэта рабіла ты.

Маша Калеснікава, Наста Ільіна і Святлана Курс / Архіў

Філасафіня з душой валанцёркі

Наста Ільіна, экс-рэдактарка эфіраў Еўрарадыё

Мела шчасце працаваць са Светкай-кветкай, так мы часам гарэзліва называлі нашую Святлану, амаль дзесяць гадоў. Калі ты штодня з чалавекам у адной прасторы, то гэта ўжо амаль сямейныя стасункі. А ў сям'і бывае па-рознаму. Часам і пасля 10 гадоў эміграцыі мне казалі: "Дзе твой польскі акцэнт у беларускай мове?" А які тут акцэнт, калі штодня пры мікрафоне ў жывым эфіры і па-за ім чуеш мову Святланы Курс?!

А якія смак і асалода было яе чытаць у фэйсбуку, нават калі пост паўставаў за шклом, у эфіры, падчас музычных паўзаў паміж навінавымі блокамі, — і ты, рэдактарка эфіру, закрыеш на гэта вочы і ідзеш чытаць той пост.

Скажу шчыра, адзіны раз я ўсур’ёз раззлавалася на Святлану — калі прачытала “Па што ідзеш, воўча?”. Злавалася не на жарт: чаму так караценька, чаму гэтую асалоду абарвалі на 135-й старонцы? Потым сябе ўнутрана супакойвала: будуць яшчэ пярліны — і тоўстыя, і тоненькія, будуць.

Мабыць, адзіны выпадак, калі Света магла пазлавацца, — гэта калі ўсё перачытала і ў дадзены момант няма нічога пад рукою.

Сваёй прагай да чытання яна мне нагадвала майго прафесара Мікалейку, якога Света была зацятай чытачкай. І тут, можа, я скажу адзін тэзіс, каб мы яго для сябе асэнсавалі і прагаварылі. Прафесара Збігнева Мікалейку называлі “польскі Фуко”, вось і мне здаецца, Святлана Курс не проста Ева Вежнавец, не проста, а дакладней, не толькі пісьменніца, але і філасафіня. І мне хочацца, каб яе творчасць аналізавалі яшчэ пад такім ракурсам. І яшчэ важна, каб допісы ў фэйсбуку былі даступныя для студэнтаў і дактарантаў філалогіі, каб паўстала не адна праца з аналізам яе мовы і творчасці.

А яшчэ Света любіла забурыцца ў батанічныя сады і працаваць як валанцёрка. Здаецца, травы і расліны з ёй размаўлялі ці, прынамсі, яна іх чула і ведала, што ім трэба. І яшчэ ведала, што трэба нам. Толькі не магла гэтага ўсяго даць спаўна, бо нешта мусіла пакінуць і сабе.

Мне балюча думаць пра яе сына Фелікса. Хлопча, будзь шчаслівы, жыві цікавым і напоўненым жыццём — Свеце дакладна гэта трэба.

Абдымаю, дарагая, і дзякуй.

P.S. Пару месяцаў таму мы зноў сустрэліся на інтэрв’ю Еўрарадыё. Гэта было дзіўна — зноў прамаўляць у нашы мікрафоны. Мы, госці, утрох казалі ва ўнісон. І было адчуванне такога кватэрніка. Часам важна пасядзець на такім спатканні і паслухаць.

Інтэрв’ю як прыгода

Раман Усцінаў, былы вядучы эфіраў Еўрарадыё

Падчас працы мы нячаста перасякаліся, бо нашы эфіры былі ў розныя змены. Але калі я перайшоў працаваць у іншае месца, то кайфаваў дамаўляцца са Светай на інтэрв’ю. Гэта быў асобны від асалоды.

Выглядала гэта так:

Перапіска са Светай / screenshot перапіскі

Света і сапраўдныя "гавэнды"

Валерый Руселік, былы журналіст Еўрарадыё

Мы любілі разам пайсці на “Алімпію” [вялізны варшаўскі рынак пад адкрытым небам, знакаміты сваімі разнастайнымі таварамі, гандлярамі і атмасферай сапраўднага базару, — Еўрарадыё]. Дамаўляліся сустрэцца ля ўвахода, каля самай брамы — побач з чабурэкамі, бульбай і крадзенымі “айфонамі”. Гэта было як на момант заскочыць у Беларусь — тую, з 1990-х.

Неўладкаваны і гарэзлівы гармідар, дзе можна было пахадзіць па развалах у пошуках нейкага чарговага антыкварнага цуду (Света гэта надта любіла), паназіраць за размаітым тлумам, паштурхацца ў людскім віры, пацягнуць гавэнды з прадаўцамі ды пагандлявацца з імі за нейкую драбязу.

А пазней, набраўшы торбы “алімпійскага золата”, заскоквалі ў госці да найбліжэйшай Свецінай сяброўкі, не прамінуўшы па дарозе “Жабку”, — і ўжо тады ладзілі сапраўдную бяседу: з набытым віном і рознымі свойскімі смаколікамі.

О-о-о, вось дзе былі самыя сапраўдныя "гавэнды" — і пра лёсы Бацькаўшчыны, і пра надзённую мітусню, і пра літаратуру, і наогул пра гаманлівае чалавецтва!

Вось гэткі быў у нас са Светаю рытуал, якім мы вельмі даражылі і якога мне цяпер вельмі бракуе.

Бясконца цудоўная і светлая, бясконца беларуская.
Люблю цябе ўсёю душою.
Мне цябе будзе вельмі не хапаць.
Спакою табе і лёгкасці там.

Святлана Курс і Валерый Руселік на "Алімпіі" / Архіў

Мела дар заўважаць чалавека раней, чым ён сам сябе заўважыць

Кацярына Оаро, пісьменніца і былая журналістка Еўрарадыё

Хачу расказаць пра Святлану як пра чалавека, які моцна на мяне паўплываў.

Мне было крыху больш за дваццаць. Я ўжо з’ехала з Мінска вучыцца ў Літінстытуце, а летам прыехала ў Варшаву папрацаваць на Еўрарадыё, дзе і працавала да свайго пераезду.

Дагэтуль вельмі добра памятаю гэтае месца. Ідзеш па польскіх вуліцах, назвы якіх яшчэ амаль не ўмееш чытаць, заходзіш у дом — нібыта ў амбасаду...

А ўнутры зноў беларуская мова, студыя, журналісты, барадатыя рок-музыкі... А я вельмі маладая, вельмі сарамлівая. Мне ўсё жудасна цікава, але я яшчэ толькі вучуся і адчуваю сябе маленькай сярод гэтых дарослых, таленавітых людзей.

У нас быў такі крытэрый: калі рэп — рэпартаж на нашым слэнгу — перадрукаваў партал tut.by, гэта быў знак якасці.

І вось аднойчы нехта з мужчын у рэдакцыі з ноткай здзіўлення сказаў:

— А цябе перадрукаваў tut.by!

Святлана, якая сядзела за суседнім сталом, спакойна адказала:

— Дык не першы раз!

Умела не проста падтрымліваць, а менавіта грэць

Марыся Вайтовіч, журналістка і вядучая эфіраў Еўрарадыё

На жаль, нам не давялося папрацаваць разам: Света звольнілася незадоўга да таго, як я сама прыйшла на Еўрарадыё. Але шмат гадоў мы сябравалі ў сацыяльных сетках.

Сэрца Светы заўсёды было напоўнена мноствам цёплых слоў, якімі яна шчодра ахінала нават малазнаёмых людзей.

І я заўсёды захаплялася гэтым уменнем не проста падтрымліваць, а менавіта грэць. Дарыць, дарыць, дарыць. Быць крыніцай цяпла і святла, і пры гэтым не ачарсцвець ад усяго страшнага, што адбываецца вакол.

Света не раз прыходзіла да нас у офіс, і ёй тут заўсёды былі рады.

“О-о-о-! Наша Света прыйшла, нарэшце!” — прыкладна так сустракалі Святлану кожны раз, калі яна ўваходзіла ў нашу невялічкую рэдакцыю ў Варшаве, дзе ў той жа момант станавілася трошкі святлей.

Я трымала дыстанцыю, разумеючы, што і без мяне ў гэтым свеце хапае тых, хто хоча пагрэцца побач. Мне здаецца, яна не ўмела адмаўляць, і я баялася, што аднойчы яе агеньчык можа згаснуць.
Але апошнім разам, калі Света прыходзіла да нас на эфір, у мяне з сабой былі вельмі смачныя мандарынкі, і я ціхенька ўсунула адну з іх у яе прыгожую сумку.
Увечары Света напісала: “Я так і ведала, што яна ад цябе”.
Да гэтага часу не разумею, як яна здагадалася?..

Нейкая асаблівая, ціхая сувязь…

Сёння цешуся, што кніга Святланы Курс “Па што ідзеш, воўча?”, за якую пісьменніца атрымала прэмію імя Ежы Гедройця, перакладзена на розныя мовы і дасяжная не толькі беларускім чытачам. Я ўпэўнена, что такіх перакладаў будзе яшчэ больш, і ўдзячна кожнаму, хто бярэцца за такую складаную, але вельмі патрэбную працу.

Калі ласка, набывайце кнігі Святланы, дарыце іх сваім сябрам і блізкім.

Хай светлае, бессмяротнае слова нашай былой калегі ляціць высока і знаходзіць сваіх чытачоў па ўсім свеце.

Верыла ў хуткае вяртанне

Рэдактар навін Еўрарадыё

Апошні раз са Светай мы бачыліся сёлета на фэсце Стральцова ў Варшаве. Пагаварылі коратка. Спыталася, як я тут пачуваюся праз год пасля выезду. Я паныў, што хачу назад, у Беларусь.

І яна адразу: “А ты ведаеш, я вось адчуваю, што мы ўсе хутка зможам вярнуцца”.

Развітанне са Святланай Курс адбудзецца ў нядзелю 26 ліпеня ў Варшаве. Памінальная імша распачнецца ў 14:00 у касцёле святога Аляксандра на плошчы Трох Крыжоў. Грамадзянская паніхіда адбудзецца ў 15:30 у Музеі Вольнай Беларусі (вуліца Фоксал, 11).

Сям’я пісьменніцы просіць абмежаваць колькасць кветак.