Унучка Барыса Кіта пра свайго дзеда: “Ён прысвяціў сябе сям’і, навуцы і Беларусі”

Легенда амерыканскай касманаўтыкі — беларус. Барыс Кіт быў унікальным спецыялістам у галіне ракетнага паліва і аэракасмічных тэхналогій, а сёлета споўнілася 116 гадоў з дня яго нараджэння.

Еўрарадыё адшукала ўнучку знакамітага вучонага Марыну Кіт (яна папрасіла не называць сапраўднае прозвішча дзеля захавання прыватнасці), якая пражывае ў штаце Фларыда. Яна расказала пра тое, якім Барыс Кіт быў у сям’і, у навуковай працы і ў жыцці.

— Марына, якім чалавекам Барыс Кіт быў у сямейным коле?

— Для нас ён перш за ўсё быў любячым дзядулем. Нягледзячы на выдатную навуковую кар’еру і занятасць, ён заўсёды знаходзіў час для сям’і. Кожнае свята і дзень нараджэння суправаджаліся яго тэлефанаваннем. Калі я была дзіцем, ён часам незаўважна падкладваў мне грошы ў падарунак — гэта была адна з яго традыцый.

Асабліва дарагія мне штогадовыя сустрэчы. Нават у вельмі пажылым узросце ён працягваў прыязджаць у ЗША, каб праводзіць час з сям’ёй. Ён быў добрым, уважлівым чалавекам, які ўсё разумеў.

— Якім вы яго запомнілі ў паўсядзённым жыцці?

— Ён быў надзвычай дысцыплінаваным. Кожную раніцу надзяваў касцюм, гальштук і капялюш незалежна ад планаў на дзень. Ён заўсёды выглядаў акуратна і сабрана. Пры гэтым у яго было добрае пачуццё гумару: напрыклад, ён любіў насіць заціскачку для гальштука з лагатыпам Pizza Hut, што выклікала ўсмешкі ў навакольных.

— Наколькі важнай для яго заставалася Беларусь?

— Беларусь займала асаблівае месца ў яго сэрцы. Дома ён размаўляў па-беларуску і на працягу жыцця падтрымліваў ідэю свабоднай і незалежнай Беларусі. Ён часта з цеплынёй расказваў пра сваю радзіму.

Наколькі я памятаю, аднойчы яму прапаноўвалі магчымасць балаціравацца на высокую дзяржаўную пасаду ў Беларусі, але я не ведаю ніякіх падрабязнасцей — толькі тое, што для яго гэта было гонарам. Чаму гэта не адбылося, мне невядома.

Яшчэ ў маладосці ён стаў сведкам рэвалюцыйных падзей у Санкт-Пецярбургу (ён нарадзіўся ў 1910 годзе і застаў перыяд рэвалюцый). Гэты досвед паўплываў на яго погляды. Ён цаніў свабоду, асабістую адказнасць і права чалавека самастойна вызначаць сваё жыццё.

— Чым ён асабліва ганарыўся?

— Сярод сваіх дасягненняў ён асабліва вылучаў удзел у развіцці Мінскага ўніверсітэта. Важнае значэнне для яго мела памяць пра яго жыццё і працу: ён з цеплынёй ставіўся да бронзавага помніка, усталяванага ў яго гонар, а таксама да кнігі пра яго жыццё і навуковую дзейнасць.

— Што ён расказваў пра сваю навуковую кар’еру?

— Ён працаваў на перадавой развіцця касмічных тэхналогій. У 1960 годзе была апублікавана яго праца па ракетным паліве і акісляльніках, якая стала ўплывовым даведачным выданнем у гэтай галіне і выкарыстоўваецца дагэтуль.

Ён працаваў у аэракасмічнай галіне ў Каліфорніі, а ў 1960-я гады — у Нацыянальным бюро стандартаў ЗША. Таксама выкладаў матэматыку ва Універсітэце Мэрыленда ў раёне Вашынгтона і ў яго філіяле ў Франкфурце. Студэнты ўспаміналі яго як паважанага выкладчыка.

Ён быў знаёмы з Вернер фон Браунам і працаваў у асяроддзі нямецкіх спецыялістаў у галіне ракетабудавання. Магчымасць зносін на нямецкай мове спрашчала іх супрацоўніцтва. Яго праца ўнесла ўклад у развіццё даследаванняў у перыяд касмічнага саперніцтва паміж ЗША і СССР.

— Што вядома пра яго жыццёвы шлях падчас вайны і пасля яе?

— У 1941 годзе ён пакінуў Германію. Спачатку апынуўся ў Рэгенсбургу, а затым эміграваў у ЗША, дзе жыў і працаваў у Нью-Джэрсі і Каліфорніі, працягваючы навуковую дзейнасць у аэракасмічнай сферы.

— Ці былі ў яго захапленні, акрамя навукі?

— Так. У студэнцкія гады ён быў чэмпіёнам па веславанні на байдарках. Ён таксама любіў падарожнічаць, асабліва па краінах Азіі. Японія займала сярод іх асаблівае месца — яму былі цікавыя азіяцкая культура і традыцыі.

— Якія ўспаміны звязаны з яго працай у касмічнай сферы?

— Калі я была дзіцем, дзед прывозіў мне калекцыйныя налепкі, прысвечаныя касмічным праграмам NASA — Gemini, Apollo і іншым місіям. Дзякуючы гэтаму я вырасла ў атмасферы цікавасці да космасу.

Ён вельмі любіў Нацыянальны музей авіяцыі і касманаўтыкі ў Вашынгтоне і наведваў яго неўзабаве пасля адкрыцця.

— Раскажыце пра яго асабістае жыццё.

— Многія гады побач з ім была Тамара [Кіт, да шлюба Казевіч]— элегантная і разумная жанчына. Іх адносіны былі вельмі цёплымі. Нягледзячы на доўгія гады разам, ён жартаваў, што шлюб — гэта занадта сур’ёзнае абавязацельства. Нават у вельмі пажылым узросце ён казаў пра гэта з усмешкай.

Яны жылі недалёка адзін ад аднаго і часта праводзілі час разам.

— Што вы можаце расказаць пра вашу сям’ю?

— Наша сям’я адрозніваецца даўгалеццем. Бацька Барыса Кіта пражыў больш за дзевяноста гадоў, а сам ён — 107 гадоў. У яго было двое сыноў. Мой бацька, на жаль, ужо пайшоў з жыцця, аднак яго брат Віктар жывы.

Мой бацька быў тэнісістам і таксама працаваў у NASA. Спорт і актыўны лад жыцця заўсёды былі важнай часткай нашай сям’і.

— Што вы лічыце галоўным у спадчыне Барыса Кіта?

— Яго спадчына шматгранная: уклад у развіццё ракетнага паліва і аэракасмічных тэхналогій, выкладчыцкая дзейнасць, падтрымка беларускай мовы і культуры, а таксама прыклад мэтанакіраванасці.

Але для нашай сям’і галоўнае іншае: ён заўсёды заставаўся чалавекам, які ставіў на першае месца блізкіх, нягледзячы на сусветнае прызнанне. Ён быў адданы сям’і, навуковай працы і Беларусі. Менавіта такім мы яго і памятаем.

Хто такі Барыс Кіт

Беларускі матэматык і вучоны Барыс Кіт нарадзіўся ў 1910 годзе, вырас на Навагрудчыне, скончыў Віленскі ўніверсітэт і прысвяціў сябе развіццю беларускай адукацыі.

Ён выкладаў матэматыку, узначальваў беларускія гімназіі ў Вільні і Навагрудку, а ў гады Другой сусветнай вайны кіраваў настаўніцкай семінарыяй у Паставах.

Пасля вайны праз пагрозу рэпрэсій быў вымушаны пакінуць Беларусь. Спачатку апынуўся ў Германіі, а ў 1948 годзе эміграваў у ЗША.

Там Барыс Кіт больш за чвэрць стагоддзя працаваў у касмічнай галіне. Менавіта ён стаў аўтарам першай фундаментальнай кнігі пра ракетнае паліва — Rocket Propellant Handbook (1960).

Яго даследаванні заклалі аснову для распрацоўкі эфектыўных відаў ракетнага паліва, якое выкарыстоўвалася ў амерыканскай касмічнай праграме, у тым ліку пры падрыхтоўцы палётаў на Месяц.

Акрамя таго, Барыс Кіт удзельнічаў у распрацоўцы матэматычных мадэляў для касмічных місій і міжкантынентальных ракет.

Нягледзячы на жыццё ў эміграцыі, ён да канца сваіх дзён заставаўся адданым Беларусі. “Усё, што я зрабіў у жыцці, я зрабіў дзеля сваёй Радзімы і яе славы”, — казаў вучоны.

Барыс Кіт памёр у 2018 годзе ва ўзросце 107 гадоў, увайшоўшы ў гісторыю як адзін з самых выбітных беларусаў, што ўнеслі ўклад у асваенне космасу.