Рэцэнзія на фільм Азаронка “Душа абаронцы”. Буквар лукашэнкаўскага патрыёта

“Беларусьфільм” выпусціў на сваім ютуб-канале шэраг ідэалагічных стужак, сярод якіх апынулася “Душа абаронцы”. 

Гэта фільм пра беларускія сілавыя ведамствы, за які адказны тэлепрапагандыст Рыгор Азаронак. Яго ён пачаў здымаць яшчэ восенню 2024 года. Прэм’ера адбылася на мінулым праўладным кінафестывалі “Лістапад”, дзе стужка атрымала ганаровы дыплом, а ў мінулым лютым яе паказвалі па ўсёй краіне ў дзяржаўнай сетцы кінатэатраў.

Кінааглядальнік Еўрарадыё Тарас Тарналіцкі паглядзеў “Душу абаронцы” і піша, чаму гэты фільм распавядае не столькі пра беларускіх сілавікоў, колькі пераказвае ў рэжыме скорагаворкі асноўныя тэзісы аўтарытарнай прапаганды.

***

Беларускія ўлады любяць разважаць пра тое, што мастацтва нібы павінна заставацца па-за палітыкай. А самі яны заўсёды дзейнічаюць насуперак сваім жа заявам, выкарыстоўваючы творчасць як інструмент для (спроб) узмацнення палітычнага ўплыву.

Вось і зараз, калі паўстае пагроза большага ўцягвання Беларусі ў ваенную авантуру Крамля супраць Украіны, рэжым уключыў міратворчую рыторыку. Маўляў, нам вайна не патрэбна, але калі што — будзем ваяваць. 

Такую ж пазіцыю, з патыханнем лёгкай шызафрэніі, трансліруе і “Душа абаронцы” — свежы ідэалагічны рэліз студыі “Летапіс”, які ў канцы мінулай зімы паказвалі па ўсёй краіне і на які дабравольна-прымусова збіралі аўдыторыю. 

За яго адказны запрошаны папрацаваць на дзяржстудыю майстар прапагандысцкіх экзальтацый Рыгор Азаронак.

У такой калабарацыі адборнай тэлепрапаганды з калісьці паважанай дакументальнай студыяй няма нічога дзіўнага. “Беларусьфільм” цягам апошніх пяці гадоў мэтанакіравана рухаўся ў зададзеным уладамі напрамку — і непазбежная стыкоўка двух сусветаў нарэшце пачала прыносіць свой “мастацкі” плён. 

Ды і сам Азаронак усяляк імкнуўся прадэманстраваць з сябе вялікага мастака, гнаны мінулым сваёй сям’і. Нашчадак сумнеўнай спадчыны свайго бацькі Юрыя Азаронка, які ў 90-я зрабіў сабе імя на канспіралагічных стужках пра сувязь апазіцыі і заходніх эліт, Азаронак-малодшы таксама скончыў рэжысуру — у Акадэміі мастацтваў у 2015 годзе.

Ён яўна толькі чакаў магчымасці паказаць усю моц уласнага візіянерства. Палітычны крызіс у Беларусі і распачатая вайна сталі добрай глебай для самасцвярджэння. 

У “Душы абаронцы”, яго кінатэатральным дэбюце, калі не лічыць дыпломнай працы “Жаўнер Хрыста. Юрый Вараб’еўскі” (пра расійскага праваслаўнага дзеяча-канспіролага), бачна аўтарскае жаданне рэалізавацца напоўніцу. Выказацца на ўсе тэмы, якія не даюць спакою трапяткой душы прапагандыста. 

Будзе памылкай назваць “Душу абаронцы” фільмам, прысвечаным выключна апірышчу рэжыму — сілавікам усіх гатункаў і радоў войск. Яны сапраўды там амаль не пакідаюць кадр. Але Азаронак ідзе далей за звычайны панегірык. Ён спрабуе сфармуляваць, з чаго павінен складацца патрыятызм у лукашэнкаўскім зводзе. 

Пачынаюць аўтары (працу Азаронка курыраваў яшчэ больш уплывовы прапагандыст Вадзім Гігін) з актуалачкі — з вайны. Кадры выбуху каля манумента “Тры сястры” на мяжы Расіі, Беларусі і Украіны суправаджаюцца трывожным голасам Азаронка пра самую вялікую вайну ХХI стагоддзя, ад якой беларусаў аддзяляюць толькі мужныя беларускія вайскоўцы.

Тое, што полымя канфлікту раздзьмулі расіяне, а Лукашэнка і падначаленыя яму вайскоўцы адкрылі межы для спробы захопу поўначы Украіны, рэжысёр сарамліва не згадвае. Бо відавочная здрада і падпарадкаванне Крамлю дрэнна кладзецца на светлы вобраз непахіснага і справядлівага абаронцы дзяржавы.

Слова ў фільме мае не толькі Азаронак, але і вайсковыя. Каб надаць іх досыць абстрактным разважанням цяжар важнасці, аўтары пасля кожнага маналогу выносяць адабраныя (ці, хутчэй за ўсё, напісаныя загадзя) цытаты ў асобныя кадры, што суправаджаецца пафаснай музыкай. 

Нібы гэтыя словы сапраўды нечага вартыя. Асабліва калі ўспомніць, што заявы Лукашэнкі і міністра абароны Хрэніна, што тэрыторыя Беларусі не будзе выкарыстана ў вайне, аказаліся чарговай хлуснёй.

Прадэманстраваўшы ўдаласць памежнікаў і сіл супрацьпаветранай абароны, аўтар звяртае ўвагу, што стаяць на варце не толькі мужчыны, але і жанчыны. Без сэксізму, праўда, абысціся не атрымалася. Азаронак звяртае ўвагу на манікюр і прыгажосць, уключае закадравую рамантычную музыку — дэманструе прыгожы твар дзяўчыны з усіх магчымых ракурсаў.

А потым яго ізноў цалкам зносіць ідэалагічная плынь. Узнікае вобраз Другой сусветнай вайны ў выглядзе 87-гадовага падпалкоўніка ў адстаўцы Вячаслава Лапаціна, чый бацька загінуў падчас нападу Трэцяга рэйха на СССР. Яго Азаронак паказвае як патрыярха дынастыі, вакол якога за сталом гуртуюцца сыны і ўнукі. Усё гэта суправаджаецца кадрамі вайсковай хронікі. 

Вось толькі сам Лапацін падчас вайны быў дзіцём і не ваяваў. Але гэтыя дробязі не цікавяць рэжысёра — у яго свая праўда.

Потым усплывае чамусьці сарамліва павернуты спінай да камеры САХР-авец, які расказвае, як ён і яго падраздзяленне дапамагае анкахворым дзецям, а за ім — настаяцель праваслаўнай царквы, які заклікае грамадства згуртавацца вакол ідэі міру і ўратавання. 

Але міралюбнасці хапае ненадоўга — хутка з’яўляецца былы кіраўнік ГУБАЗіКа, а цяпер намеснік міністра МУС Мікалай Карпянкоў, які кажа, што мы хоць і гуманісты, але супраць тэрарыстаў выкарыстаем зброю. 

І адразу ідзе гісторыя пра невядомага дыверсанта, які пад куратарствам з-за мяжы планаваў пад Бабруйскам пусціць пад адхон цягнік. “Ёсць на гэтай зямлі тэрарысты, якія хочуць спаганіць жыццё мірным людзям. Па людзях зброю мы не прымяняем, па тэрарыстах прымяняем”, — запэўнівае схаваны за балаклавай сілавік, а ў наступным кадры нейкага голага мужыка выцягваюць з кватэры і кладуць тварам на падлогу. 

Пэўна, так і павінны выглядаць тыя міфічныя “тэрарысты”, супраць якіх сілавікі ваююць апошнія шэсць гадоў і ніяк не могуць іх перамагчы. Бо тыя “тэрарысты” — гэта не сапраўдная небяспека, а ворагі, якіх прызначае ўлада.

Устык манціруюцца кадры пратэстаў 2020 года, падчас якіх Карпянкоў наракае, што ў іх удзельнічалі дзеці. Але зараз тыя дзеці ў вайсковых клубах, дзе іх навучаюць страляць і шанаваць ці то дзяржаву, ці то прэзідэнта. Глядзіце, не пераблытайце, арлы!

Тут узнікае ўжо сам Аляксандр Лукашэнка. У кепцы, бронежылеце і з аўтаматам без магазіна каля пустога Палаца Незалежнасці летам 2020 года, калі людзі ўжо адышлі ад яго. І шліфуецца ўсё гэта спевамі зэт-спявачкі Чычэрынай пра тое, што ніхто не хацеў паміраць.

“Душа абаронцы” — гэта фільм, які павінен быў раскрыць лепшыя якасці і патаемную глыбіню сілавога апарата аўтарытарызму, а насамрэч дэманструе скажоную матрыцу светаўспрымання, дзе вайну называюць “СВА”, не разумеюць, супраць каго ўсё ж такі прыйдзецца ваяваць, і ніяк не могуць адысці ад траўмы 2020 года.

Нам прапануюць тыповы прапагандысцкі вінегрэт — такі ж, як і лукашэнкаўская ідэалогія, якая на чацвёртым дзясятку існавання цалкам спарахнела. І нічога болей за сяброўства з агрэсіўнай недаімперыяй і ілюзорную стабільнасць лукашэнкаўскага аўтарытарызму. 

“Душа абаронцы” — гэта вам не “Трыумф волі” Лені Рыфеншталь і не “Браняносец Пацёмкін” Сяргея Эйзенштэйна. Нельга наракаць, што сусветнае кінамастацтва ў заняпадзе. А вось тое, што ў сённяшніх аўтакратый няма таленавітых кінапрагандыстаў, — гэта факт. Здрабнелі, як той гарох у агародзе сцюдзёным летам.

Адзнака Еўрарадыё: 2 з 10