“Ты прастытутка Амерыкі і Ізраіля”: як іранка правяла 45 сутак на Акрэсціна

33-гадовая Хатэрэ Хадададзі прыехала ў Мінск тры гады таму. Ёй падабаліся людзі і прахалоднае надвор’е. Яна вучылася на стаматалагічным факультэце БДМУ. Паводле слоў дзяўчыны, яе фота, як адной з найлепшых студэнтак, вісела на дошцы гонару.

— Я ведала, што Беларусь і Іран — дружалюбныя краіны, але не думала, што мяне дэпартуюць за тое, што я кажу пра сваю краіну і сваю рэлігію.

У сярэдзіне мая стала вядома, што дзяўчыну арыштавалі на 15 сутак за каментары ў сацыяльных сетках пра вайну ЗША супраць Ірана.

— Я пісала допісы ў Telegram-каналы для іранцаў у Беларусі. Але найбольш актыўнай была ў Instagram. Я рабіла сторыс і каментавала вайну, рэлігію і палітыку Ірана. Думаю, наша амбасада гэта заўважыла і папрасіла КДБ арыштаваць мяне, заявіўшы, што я “пагражаю бяспецы Ірана”.

Яна павінна была выйсці на волю ў канцы красавіка, але заставалася пад вартай. У размове з Еўрарадыё Хатэрэ патлумачыла, што пасля 15 сутак у ЦІП яе перавялі ў ІЧУ, дзе яшчэ 30 сутак яна чакала рашэння аб дэпартацыі.

“Яны патрабавалі, каб я папрасіла прабачэння”

Хатэрэ арыштавалі 14 красавіка а 9-й раніцы.

— Я збіралася ва ўніверсітэт, калі пачула настойлівыя званкі ў дзверы. Адчыніла — там стаялі трое мужчын у чорным, іх твары былі закрытыя (відаць было толькі вочы). Яны не далі мне нават умыцца, не дазволілі дакрануцца да тэлефона.

Паводле аповеду Хатэрэ, пасля гэтага яе пасадзілі ў машыну, закрылі вочы шапкай у два пласты і каля 20 хвілін везлі ад яе кватэры на праспекце Пушкіна. Потым хутка завялі ў будынак і ўжо там знялі шапку. Месца падалося ёй “паўразбураным”, не падобным да афіцыйнай установы. Там яе ўжо чакаў чацвёрты супрацоўнік. Яны прадставіліся і сказалі, што з КДБ.

— Допыт праходзіў на другім паверсе. У пакоі была сапсаваная столь, было брудна, ракавіна не працавала. У іншым пакоі, насупраць, шторы віселі крыва, сталы былі пыльныя — нібыта там калісьці працавалі, але даўно ўсё закінулі. Нават туалет быў зламаны і брудны. Калі мяне вывозілі, мне зноў закрылі вочы, але я заўважыла пакет з “Грына”, таму, магчыма, гэта было недзе побач.

У пратаколе, які ёсць у распараджэнні Еўрарадыё, сцвярджаецца, што Хатэрэ, “з’яўляючыся асобай, якая падазраецца ў здзяйсненні крымінальна каральнага дзеяння, ад неаднаразовых законных патрабаванняў супрацоўніка КДБ Рэспублікі Беларусь капітана Талкачова М. В. праехаць у службовым аўтамабіле да месца правядзення працэсуальных дзеянняў катэгарычна адмаўлялася, пры гэтым паводзіла сябе задзірліва і агрэсіўна”.

Хатэрэ сцвярджае, што гэта хлусня, якую можна было б праверыць па запісах з камер назірання каля яе дома, бо, як яна кажа, “у Беларусі камеры паўсюль”. Аднак супрацоўнік РУУС паведаміў ёй, што ўжо на наступны дзень адбудзецца суд.

Наступныя 7–8 гадзін яна правяла ў бетонным, халодным і брудным пакоі, пасля чаго яе перавезлі ў ІЧУ. Суд адбыўся толькі праз тры дні па відэасувязі. Суддзя прызначыла ёй 15 сутак адміністрацыйнага арышту. Таксама яна сказала, што Хатэрэ можа падаць апеляцыю, але ўжо ў ЦІП мясцовыя супрацоўнікі грубілі ёй і не дазвалялі нічога пісаць.

— Я пратэставала. Мне давялося зламаць камеру, падрапаць ім шыі і рукі, бо мне трэба было абараніць сябе. Гэта маё права — напісаць гэты ліст, а яны не дазвалялі. Пасля ўсіх гэтых пакут яны ўсё ж пайшлі насустрач, але гэта было бессэнсоўна. Яны нават не прачыталі яго.

Хатэрэ распавядае, што падчас першага зняволення ўмовы былі жахлівымі: не дазвалялі хадзіць у душ, не было коўдраў, падушак — нічога.

— У першы дзень я спала на падлозе, і там былі насякомыя, якія мяне кусалі. У камеры, разлічанай на чатырох чалавек, знаходзіліся дванаццаць. Я сядзела разам з алкаголікамі, нарказалежнымі, людзьмі з гепатытам і ВІЧ. Яны самі пра гэта расказвалі. Там не было ніякай гігіены. На ўсіх было адно цвёрдае мыла. З ім хадзілі паўсюль — прабачце, і ў туалет, і ў душ, ім жа мылі посуд.

У ежы трапляліся прусакі, а супрацоўнікі казалі: “Ой, гэта маленькі прусак, нічога страшнага”. Пятнаццаць дзён я правяла ў гэтым холадзе і брудзе, плюс жудаснае стаўленне з боку міліцыі.

Пазней, у ЦІП, да Хатэрэ прыйшлі супрацоўнікі міграцыйнай службы. Яны паведамілі, што дэпартуюць яе з забаронай на ўезд у Беларусь на пяць гадоў. Аднак, калі Хатэрэ атрымала пашпарт у аэрапорце падчас дэпартацыі, у ім стаяла адзнака аб забароне на ўезд у Беларусь да 2056 года.

— Я прасіла адваката дапамагчы забраць рэчы з дому, дакументы з універсітэта і прадаць машыну. Мне адказвалі: “Пазней, пазней”, — а потым перавялі мяне ў ІЧУ яшчэ на 30 дзён. Там я перадала ліст праз дзяўчыну, якую дэпартавалі ў Сірыю, сваім сябрам. Пасля гэтага да мяне ўжо прыйшоў адвакат.

Хатэрэ перавялі ў ІЧУ, дзе, паводле яе слоў, умовы былі крыху лепшыя: замежным грамадзянам дазвалялі хадзіць у душ двойчы на тыдзень. Аднак перадачы і лісты не даходзілі. Раней праваабарончы цэнтр “Вясна” паведамляў, што да Хатэрэ прыходзілі дзяржаўныя прапагандысты, каб зняць сюжэт, але яна гэта абвергла.

Разам з ёй у камеры знаходзіліся чатыры грамадзянкі Беларусі, арыштаваныя за палітычныя каментары і фатаграфію, тры грамадзянкі Украіны (адну з іх адміністрацыя называла “шпіёнкай”), адна жанчына з Ірана і дзве жанчыны з Бурундзі (іх фізічна збівалі настолькі моцна, што яны не маглі хадзіць, але ў бальніцу іх не вазілі, а толькі давалі абязбольвальныя прэпараты).

“Я раскажу ўсяму свету”

Гаворачы пра атмасферу ў камерах, Хатэрэ адзначае, што кожны новы чалавек, які трапляў у камеру, звычайна распавядаў сваю гісторыю. Але калі размова заходзіла пра беларускую палітыку, усе пераходзілі на шэпт.

— Мне дапамагала думка, што калі я выйду на волю, то раскажу ўсяму свету, як яны дапамагаюць тэрарыстычным рэжымам і групоўкам, арыштоўваюць ні за што ўкраінцаў, утрымліваюць людзей у нечалавечых умовах без належнай медыцынскай дапамогі, як гэта было з дзяўчатамі з Афрыкі. Яны не даюць свабоды слова ў краіне, якую называюць свабоднай.

Ва ўніверсітэце засталіся дакументы Хатэрэ, але праз сяброў ёй перадалі, што атрымаць іх яна зможа толькі пасля аплаты. Ніхто з выкладчыкаў і прадстаўнікоў адміністрацыі не пракаментаваў студэнтам сітуацыю, якая адбылася з Хатэрэ.

У сярэдзіне мая пачаўся працэс дэпартацыі Хатэрэ. Паводле яе слоў, праз адсутнасць прамых рэйсаў паміж Беларуссю і Іранам міграцыйная служба вырашыла спачатку адправіць яе ў трэцюю краіну, а ўжо потым у Іран. Аднак Хатэрэ настойвала, што гэта супярэчыць нормам міжнароднага права. На яе думку, дэпартацыя ў Іран магла азначаць для яе катаванні і нават смяротнае пакаранне.

— Тады яны сказалі, што адправяць мяне ў іншую краіну, і калі тая краіна верне мяне назад, то яны адправяць мяне ў Расію, а адтуль — наўпрост у Іран. Потым мы купілі білет у Грузію, але “Белавія” патэлефанавала майму знаёмаму, які купіў білет, або ў міграцыйную службу (я ўжо дакладна не памятаю) і паведаміла: калі яна прыляціць сюды, мы адправім яе ў Іран, і яна абавязана набыць білет з Грузіі ў Іран. Пасля гэтага мне змянілі білет на рэйс у Арменію, і 27 мая я вылецела.

Пасля Арменіі Хатэрэ пераехала ў іншую краіну. Яна адмовілася паведамляць Еўрарадыё, у якую менавіта, з меркаванняў бяспекі.

— Я хаваюся, бо тэрмін дзеяння майго пашпарта хутка скончыцца, а ў амбасаду я звярнуцца не магу — ва ўсіх, хто звяртаўся туды з падобнымі праблемамі, забіралі пашпарты або дэпартавалі ў Іран. Хутка я буду знаходзіцца тут нелегальна. Да таго ж краіна, дзе я цяпер, — сябра Ірана, і калі амбасада даведаецца, што я тут, яны могуць папрасіць маёй дэпартацыі.

Цяпер Хатэрэ робіць усё магчымае, каб пераехаць у бяспечную краіну.

— Я звярталася ў ААН, але там сказалі, што могуць дапамагчы мне застацца тут у статусе ўцякачкі. Я адказала, што ў гэтай краіне ўжо былі [дрэнныя — рэд.] прыклады з уцекачамі... яны сябруюць з Ісламскай Рэспублікай і могуць выдаць мяне. Тут у мяне таксама няма свабоды слова.

Я спрабую прасіць праваабарончыя арганізацыі дапамагчы мне перабрацца ў свабодную і бяспечную краіну, але пакуль вынікаў няма — мы чакаем.