Праваабаронцы: беларусам усё часцей адмаўляюць у міжнароднай абароне ў Польшчы

Шэраг беларускіх праваабарончых арганізацый распавялі, што да іх часцей сталі звяртацца беларусы, якім адмовілі ў Польшчы як у статусе уцекача, так і ў дадатковай абароне.

Гэта стала вядома падчас апытання, якое Еўрарадыё правяло ў якасці працягу раней апублікаваных матэрыялаў пра вядомыя рэдакцыі выпадкі адмовы ў міжнароднай абароне і каментарыя юрыдычнай службы Офіса Святланы Ціханоўскай, што падыход польскіх улад да легалізацыі палітуцекачоў не змяніўся.

“Да нас паступіла каля сямі, магчыма, дзесяці такіх рашэнняў”

Пра павелічэнне колькасці адмоў, у прыватнасці, распавяла ініцыятыва “Партызанка”.

“За апошні час, скажам так, за апошнія паўтара-два месяцы такіх адмоў стала больш. Я б не сказала, што гэта вялікі працэнт, але ён значна вышэйшы, зыходзячы з таго, што паступала да нас раней”, — кажа валанцёрка арганізацыі.

Як адзначае суразмоўца, раней было вядома пра адну-дзве адмовы на паўгода. Цяпер сітуацыя змяняецца.

“Мы бачым пэўную тэндэнцыю: па некаторых справах, якія былі пададзены часцей за ўсё ў 2024 годзе і на пачатку 2025 года, прыходзяць негатыўныя рашэнні, і такіх рашэнняў усё больш. Канкрэтна да нас паступіла каля сямі, магчыма, дзесяці такіх рашэнняў за апошнія два месяцы”.

Пры гэтым прадстаўніца “Партызанкі” кажа, што адмовы звязаны са зменай падыходаў польскіх улад да выдачы рашэння па легалізацыі.

Праваабаронцы: беларусам усё часцей адмаўляюць у міжнароднай абароне ў Польшчы

Акцыя і шэсце "Чарнобыльскі шлях" у Варшаве, Польшча, 26 красавiка 2026 года / LookByMedia

“Часам, аналізуючы кейсы, важна ўлічваць, што гэта за чалавек, якая ў яго была доказная база, на якой падставе ён тут пражываў, якую актыўнасць праяўляў. І бывае так, што людзі не заўсёды пісьменна і аргументавана распісваюць, чаму ім небяспечна вяртацца ў Беларусь. Часам кейсы складзены вельмі проста, так што для інспектара гэта выглядае так, нібыта чалавеку ў цэлым нічога не пагражае. Часта гэта недапрацаваныя кейсы — без аргументацыі, без структуравання. Не заўсёды людзі разумеюць, што трэба ўключаць у кейс, якія доказы, на чым рабіць галоўны акцэнт, а што дадаваць як другаснае”.

Частка адмоў прыходзіць беларусам, якія не праяўлялі нейкай “пратэснай” актыўнасці, аднак проста не змаглі атрымаць легальны статус у Польшчы.

“І яны вырашылі, раз такая магчымасць ёсць, звярнуцца па міжнародную абарону, каб падоўжыць сваё знаходжанне на тэрыторыі Польшчы. Такія адмовы таксама ёсць, і не заўсёды яны звязаны з тым, што ў чалавека ўвогуле няма доказаў, але часам бывае і такое.

Часам чалавек апынаецца ў стане нелегальнага знаходжання, але не да канца сабраў свой кейс, таму што не было магчымасці, не было часу, трэба было дзейнічаць хутка, не было разумення сітуацыі, дзесьці нешта пачуў — і, уласна кажучы, з гэтым і пайшоў. <...> І ў выніку атрымліваюць адмову”, — зазначыла суразмоўніца.

“Зараз ён адбывае пакаранне па палітычнай справе”

У размове з Еўрарадыё прадстаўнікі арганізацыі Disidentyby, якая працуе больш з палітвязнямі і іх сем’ямі, агучылі меркаванне, што міграцыйнае заканадаўства Польшчы робіць любы шлях легалізацыі вельмі складаным.

“Напрыклад, у гэтым годзе мы мелі кейс, калі чалавек атрымаў адмову ў міжнароднай абароне, своечасова яе не абскардзіў, і яго наўпрост прымусова дэпартавалі ў Беларусь. Зараз ён адбывае пакаранне па палітычнай справе.

Хачу падкрэсліць, што еўрапейская канвенцыя па правах чалавека забараняе высылаць чалавека ў краіны, дзе ідзе вайна, дзе яму пагражае смяротнае пакаранне або бесчалавечнае абыходжанне”, — распавяла праваабаронца Марына Касінерава.

“На жаль, дзяржаўныя органы трактуюць сам факт выезду палітычна і грамадска актыўных людзей як прыкмету змяншэння рэпрэсій”, — кажа суразмоўца.

Што тычыцца пытання, ці сапраўды змяніўся падыход Польшчы да прадастаўлення міжнароднай абароны беларусам, то Маркевіч не можа адназначна сказаць, што такая змена адбылася.

“Ад імя ЦБС я стараюся інфармаваць польскія дзяржаўныя ўстановы пра нашу статыстыку і высновы.

Нашы юрысты таксама атрымліваюць шмат станоўчых рашэнняў аб прадастаўленні міжнароднай абароны грамадзянам Беларусі. Акрамя таго, калі выносіцца адмоўнае рашэнне і падаецца скарга кіраўніку Упраўлення па справах замежнікаў, нашы юрысты не здаюцца і перадаюць такія справы ў суд”.

Праваабаронца раіць беларусам, якія маюць доказы рэпрэсій з боку ўлад, пасля прыезду ў Польшчу неадкладна падаваць заяву аб прадастаўленні міжнароднай абароны і не зацягваць з гэтым.

“Раней давалі больш, цяпер сталі даваць менш”

З меркаваннем Марыюша Маркевіча ў пэўным сэнсе салідарызуецца юрыстка-міжнародніца і прадстаўніца Беларускага Хельсінкскага камітэта (БХК) Кацярына Дзяйкала.

“Калісьці папярэдні польскі ўрад прыняў палітычнае рашэнне аб наданні міжнароднай абароны, скажам так, практычна ўсім беларусам, якія былі вымушаны з’ехаць праз сітуацыю ў краіне. Гэта было вельмі важнае рашэнне для людзей.

<...> Наступны ўрад можа прыняць іншае палітычнае рашэнне і цалкам законна вярнуцца да звычайнага парога. Таму можа ўзнікаць такая сітуацыя: раней давалі больш, цяпер сталі даваць менш”.

Паводле слоў эксперткі, для большасці міграцыйных чыноўнікаў сярэдняга звяна, якія разглядаюць гэтыя кейсы, інфармацыя пра Беларусь — гэта белы шум.

“Нават на прыкладзе размоў з многімі дыпламатамі гэта так, а што ўжо казаць пра звычайнага супрацоўніка міграцыйнай службы. Мы для іх не адзіныя, у іх ёсць шмат заяўнікаў і з іншых краін. Вядома, у Польшчы і Літве сітуацыя з гэтым лепшая, але тым не менш.

Плюс ужо прайшло 6 гадоў, ідуць нейкія працэсы па даволі масавых вызваленнях. І ніхто не ўнікае ў тое, што далей адбываецца з гэтымі людзьмі. Можа стварацца ілюзія, што нібыта нешта нармалізуецца. Гэта, вядома, неадэкватная ацэнка”.

Разам з тым, паводле меркавання Дзяйкалы, пакуль няма падстаў казаць, што Польшча стала лічыць Беларусь бяспечнай краінай.