Беларусь ХХІ: Беларусы замежжа ў час росквіту норнага нацыяналізму

Міжнародны адвакат Алесь Міхалевіч не так даўно ў эфіры Еўрарадыё зазначыў, што сітуацыя з афармленнем бежанства будзе пагаршацца ва ўсім свеце. Таму беларусам варта рыхтавацца да ўскладнення атрымання легальнага статусу за мяжой. Ад сябе зазначу, што пакуль чалавецтва на кухнях і ў сацсетках шукае адказу на пытанне “калі гэта ўсё скончыцца?”, футуролагі канстатуюць толькі  пачатак “гэтага ўсяго” — то-бок чарговай турбулентнасці планетарнага маштабу. 

Піша Севярын Квяткоўскі, медыя-пісьменнік, кіраўнік Фундацыі Belarus 2020

Калі ў канцы 2022 года я перабраўся з Грузіі ў Польшчу, у мяне адбылася выпадковая размова з польскай парай. Дазнаўшыся, што я беларус, у мяне спыталіся, калі спыніцца аграмадны на той момант паток украінскіх бежанцаў?

Я адказаў, што я таксама бежанец, і сітуацыя такая, што як бы палякі самі не сталіся бежанцамі. На мяне паглядзелі з трывогай і неразуменнем. Бо псіхіка чалавека бароніцца ад думак пра апакаліпсіс. Тады яшчэ ніхто не мог уявіць, што ЗША пакіне Еўразвяз сам-насам з расійскай пагрозай.

Але сіла звычкі — гэта не толькі пра асобнага чалавека. Гэта і пра цэлыя грамадствы. Адыходзячы трохі ўбок, зазначу, што, напрыклад, ацэнку сучаснай Беларусі, блізкую да рэальнай, за мяжой я чуў так рэдка, што ўсіх адэкватных спікераў можна сабраць у адной кавярні. У Грузіі, Украіне і Польшчы я чуў ад людзей дзікую сумесь з праўды і прыдумак узору між канцом 1960-х і пачаткам 1990-х.

Пакуль у еўрапейскім рэгіёне было адносна спакойна, калі параўноўваць з бясконцымі крывавымі драмамі ў Афрыцы ці Азіі, нікому не было цікава, што там у суседзяў. Як толькі абстаноўка распалілася, пачалі выцягваць з шуфлядак памяці гістарычныя крыўды і прыдумкі.

Высветлілася, што глабалізм, пра які нам так шмат распавядалі яшчэ ў школе, дзейнічае толькі ў спакойны час. А калі насоўваецца бяда, усе пачынаюць хавацца ў норкі. Да ўсяго кавід прадэманстраваў, што людзям у інфармацыйных норках, у тым ліку ў межах сваіх дзяржаў, цалкам сабе ўтульна.

“Гэта не наш! Не з нашай норкі!” Цяпер проста росквіт норнага нацыяналізму. Азначэнне сканструявана мною: пра людзей, якія нічога не хочуць бачыць, апроч малой прасторы вакол сябе. Не разумеючы, што ўсё і ўсе ў свеце звязаны. Таму тваёй “норкай” рана ці позна зоймуцца больш смелыя і больш абазнаныя замежнікі.

Выглядае досыць знаёма, прыгадаем Еўропу і перад Першай сусветнай, і перад Другой сусветнай вайной. Пагугліце здымкі з энтузіястамі, якія раптам вырашылі, што іх этнас ці дзяржаўнае ўтварэнне лепшае за суседнія. Гэта звычайныя людзі, іх ніхто не прымушаў выходзіць з кветкамі да калон салдат, якія рушылі на вайну. Іх суседзі, калегі, сваякі.

Калі гляджу, як сёння ў краінах Еўразвяза зноў заварваецца кампот з ксенафобаў усіх відаў, у мяне ўзнікае пытанне да свежых эмігрантаў з Беларусі: вы, калі дэкларуеце, што плануеце інтэгравацца ў грамадства краіны прыбывання, сацыяльныя групы адрозніваеце? А вы разумееце, што далёка не ўсе будуць радыя вашай спробе інтэгравання?

Калі б я гэты тэкст чытаў голасам, я б ужыў інтанацыю іроніі. Рэч у тым, што я досыць часта чую тэзіс пра тое, што вымушаныя эмігранты пасля 2020 года з часам сальюцца з мясцовымі людзьмі, і на тым скончыцца іх беларускасць.  Дапусцім, так можа быць, пакуль, напрыклад, у Польчшы ці Літве больш-менш спакойна. А калі з тэрыторыі Беларусі прыляціць ракета?

Вельмі важна для спікераў, якія на еўрапейскіх трыбунах выступаюць ад імя прадэмакратычных беларусаў, ужо сёння дамагацца надання беларускім бежанцам спецыяльнага статусу.

Мы бяжым не ад абстрактнай дыктатуры. Мы — асэнсавана і паслядоўна пераследаваная група іншадумцаў. Наш статус мусіць быць зафіксаваны заканадаўча. Можна нават з пазнакай у дакументах, кшталту статус “BLR”.

А таксама асобна трэба афіцыйна абазначыць падгрупу пераследу беларусаў пад назвай “этнацыд”. Бо для значнай часткі беларусаў пераслед быў звязаны з іх жаданнем быць беларусамі са сваёй гісторыяй, культурай і мовай.

Меркаванне аўтара можа не супадаць з пазіцыяй рэдакцыі.