"А што, Дзень Расіі?" Як беларусы выступалі на фэсце з "добрымі рускімі"

"Прывітанне. Прыйдзеш да нас на фестываль? Я б хацеў цябе запрасіць, каб ты на свае вочы паглядзела, як імперцы-музыкі святкуюць Дзень Расіі, за кулісамі чытаюць Пушкіна і цалуюць арла ў абедзве галовы адразу 🙂".

Атрымаўшы іранічнае запрашэнне на фестываль Outloud у Варшаве, я задумалася. У лайнапе — "Акварыум", "Машына часу", "Бі-2", Noize MC, Манетачка, любімыя "Дай Дарогу", J:Mors і іншыя музыкі, песні якіх я заўсёды з задавальненнем слухала і спявала пад гітару ў студэнцкіх кампаніях. У галаве — пытанне: расійскія, беларускія, украінскія музыкі на адной сцэне. А раптам — правакацыі?

Прынамсі, менавіта так патлумачыў сваю адмову ад ужо анансаванага выступу на гэтым мерапрыемстве Лявон Вольскі пасля таго, як слухачы націснулі на музыку ў сацсетках — маўляў, не буду выступаць у Дзень Расіі.

Да меркавання Лявона Артуравіча прыслухоўваюцца многія яго слухачы: імаверна, для кагосьці яно стала вырашальным у сумневах, браць білет ці не. Тым не менш я вырашыла рызыкнуць і пайсці, каб паглядзець, як усё будзе адбывацца насамрэч, і паразмаўляць з тымі, хто прыйшоў.

А раптам усё не так страшна?

Людзі, якія прыйшлі на Outloud

Прыехаўшы за гадзіну да пачатку першага дня фестывалю, бачу доўгую чаргу, што вядзе да пляцоўкі фестывалю. Каго тут толькі няма: беларусы ў байках з сімволікай і мерчам "Дай Дарогу" і "Нейра Дзюбель", футбольны фанат у майцы "Дняпро Рагачоў", хлопец са сцягам Украіны ў руках. Як потым скажа Ліза Манетачка, зумеры, міленіялы, бумеры — абяцаны лайнап сабраў на фестывалі людзей некалькіх пакаленняў.

Праходзячы ўздоўж чаргі, сустракаю прыяцеля, які не можа вярнуцца ў Беларусь праз палітыку.

— Жэня, а цябе не бянтэжыць ісці на канцэрт у Дзень Расіі? Вольскі адмовіўся...

— А што, сёння Дзень Расіі? — хітра ўсміхаецца Жэня. — Адмовіўшыся выступаць на гэтым фестывалі, Лявон Вольскі даў даволі разгорнуты каментар, напісаўшы, што добра ставіцца да артыстаў, якія будуць выступаць. Я разумею, чаму ён гэта зрабіў, і цудоўна яго разумею. Не буду каментаваць. Спадзяюся, што сёлета ўсё пройдзе выдатна, каб наступным разам паважаны Лявон Артуравіч нарэшце далучыўся да нас. Сам я не бачу прычын адмаўляцца ад гэтага фестывалю. Сёння цудоўнае свята — на Філіпінах адзначаюць Дзень незалежнасці, мне яны нічога дрэннага не зрабілі, а яшчэ сёння Дзень усіх закаханых у Бразіліі.

Жэня абдымае сваю сяброўку, а я заўважаю кампанію зусім юных дзяўчат на ўваходзе і падыходжу да іх.

— Дзяўчаты, вы адкуль?

— Я з Украіны, — кажа Аня.

— А я з Беларусі, — адказвае яе сяброўка Маша.

— Гэтыя выканаўцы спяваюць вельмі пазітыўныя песні і насамрэч спяваюць праўду, — расказвае Аня. — Яны вельмі добра даносяць сваю думку і не баяцца казаць праўду — гэта самае крутое, бо і ва Украіне баяцца казаць праўду, і ў Расіі, і ў Беларусі. Усюды ёсць такое.

— Цябе не бянтэжыць, што большасць музыкаў, якія выступаюць, з Расіі?

— Я вельмі рада. Я шчаслівая, што ёсць такія рускія, як Ваня (Noize MC) і Ліза Манетачка. Ім таксама давялося з'ехаць, вывезці свае сем'і. Вані пагражалі за тое, што ён выказваў сваю кропку гледжання, але ён усё адно стаіць на сваім, хоць Украіна не яго родная краіна. Ён мог проста прамаўчаць, як іншыя людзі, але не прамаўчаў. Яму не ўсё адно, і гэта крута.

Маша кажа, што ездзіць у Беларусь, і просіць яе не фатаграфаваць.

— Мне падабаецца, што гэтыя музыкі спяваюць пра тое, пра што нам з некаторых прычын даводзіцца маўчаць. Песні Noize MC і Манетачкі вельмі блізкія майму сэрцу. Я вельмі люблю песню "Светлая паласа", якая падтрымала мяне ў момант, калі рукі апускаліся і было вельмі цяжка (гэта не звязана з палітыкай), але я заслухала гэтую песню да дзірак, ведала тэкст, грала яе на гітары. Гэта вельмі дапамагала, калі ніхто не мог падтрымаць, і нават не было каму пра гэта расказаць у той момант.

— У тваім асяроддзі ёсць людзі, якія кажуць: усё рускае — дрэннае?

— У маім канкрэтным асяроддзі я такога не чую. Гэта людзі, якія разумеюць, што ў сям'і не без вырадка. Усюды ёсць і добрыя, і дрэнныя. Мы ўсе проста знаходзім нейкую агульную мэту, агульную думку і маем зносіны з падобнымі да сябе.

Працаваць на фэсце добрых рускіх — нармальна ці стромна?

Фестываль пачынаецца выступам гурта 20TOKENS — альтэрнатыўнага метал- і эмо-рок-праекта, заснаванага ўкраінскім музыкам Валерыем Чубенкам. На пляцоўцы сустракаю калегу Янку.

— Дзе мой 2007-ы? — смяецца яна, назіраючы за тым, як кампанія маладых людзей адрываецца пад музыку.

Паслухаўшы крыху, ідзём глядзець, што адбываецца ў намётах, якія расстаўленыя на пляцоўках фестывалю.

У адным з іх беларускі масажыст прапануе гасцям бясплатны масаж — і вось ужо нехта кладзецца на стол. У іншым размясціўся барбершоп, дзе ўкраінскі майстар робіць модную стрыжку кліенту з Беларусі.

Пытаюся ў барбера:

— А вас не бянтэжыць працаваць на фестывалі, дзе большасць музыкаў з Расіі?

— Я чуў, што ўсе гэтыя артысты не падтрымліваюць вайну. Любая вайна — гэта бізнес. І наогул — што адзін Уладзімір, што другі — ай, ладна... Руская мова, беларуская ці польская — гэта проста інструмент. Усё залежыць ад чалавека. Можна размаўляць і спяваць на рускай, украінскай і рабіць вельмі крутыя рэчы або выдаваць сябе за псеўдапатрыёта сваёй краіны, але пераследаваць асабістыя мэты і рабіць шмат дрэнных рэчаў.

— Я ўвогуле з Заходняй Украіны і размаўляю па-руску, — далучаецца да размовы дзяўчына, якая таксама сядзіць у гэтай кампаніі. — Гэта ж музыка. Мы яе заўсёды слухалі да вайны і не перасталі слухаць. Гэта не праблема, музыка — гэта мастацтва, і гэта крута, на самой справе. У кожнай краіне ёсць і дрэнныя, і добрыя людзі.

— Я вельмі рады выступаць на гэтым фестывалі, канечне ж з інаагентамі, якія падзяляюць нашу грамадзянскую пазіцыю, — кажа Юрый Стыльскі. — Я лічу, што ўсе партызаны Беларусі і Расіі павінны сябраваць і аб’ядноўвацца.

Адсюль вынікае…

Жыве Беларусь!

Публіка гучна адказвае:

— Жыве!

— Слава Украіне!

— Героям слава! — крычаць з пляцоўкі.

— Расія будзе свабоднай.

Хтосьці пляскае, хтосьці смяецца і пераглядаецца.

Канцэрт пачаўся!

Некалькі тысяч слухачоў крычаць і падпяваюць песням, дзесьці разгортваецца бел-чырвона-белы сцяг, і Юра кажа, які ж ён у нас прыгожы і малайчына той, хто яго прынёс, нейкая бландынка ў ружовым строі назірае за слэмам хлопцаў і скача на месцы, а потым — сама нырае ў той слэм.

Стыльскі жадае ўсім, каб бацькі былі жывымі і здаровымі, і новых сустрэч у Беларусі — не за турэмнымі кратамі, а на волі.

За сваё жыццё я была на розных фестывалях і канцэртах, але ніколі не бачыла такой бурнай рэакцыі на выступах беларускіх музыкаў.

Гонар? Ён самы.

А што інаагенты?

— Сёння я ўпершыню пачуў “Дай Дарогу” — вельмі крута. Вярнуся ў Італію — пазнаёмлюся з іх творчасцю бліжэй, — кажа хлопец, які трымае ў руках расійскі апазіцыйны бела-сіне-белы сцяг. На руцэ — татуіроўка NAVALNY.

Аляксандр з’ехаў з Расіі ў Італію пасля лютага 2022 года, таму што не падтрымлівае вайну, якую развязаў Пуцін. Кажа, што пастаянна ходзіць на ўкраінскія і беларускія акцыі ў Італіі і Неапалі, радуецца, што некаторыя расійскія музыкі заявілі пра сваю антываенную пазіцыю, і спецыяльна прыляцеў на канцэрт.

— Калі ў Расіі жыве шмат добрых людзей, як вы думаеце, чаму не ўсе яны праяўляюць сваю пазіцыю і адкрыта не кажуць вайне “не”?

— Я б не сказаў, што іх шмат. Хутчэй, у Расіі вельмі шмат апалітычных людзей. Нават у маім асяроддзі з пяцідзесяці чалавек з яснай галавой, груба кажучы, было чалавекі тры.

Пакуль я спрабую прабіцца за сцэну, на якую праз некалькі хвілін выйдзе Барыс Грабеншчыкоў і гурт “Акварыум”, знаёмлюся з Ганнай, якая прыехала на фестываль з Эстоніі разам з дачкой, сынам і мужам.

— Руская мова не належыць Уладзіміру Пуціну, — кажа Ганна. — Гэта мова культуры, і ўсе могуць на ёй размаўляць. Я нарадзілася і вырасла ў Эстоніі. На жаль, Пуцін проста яе акупаваў, таму ў многіх такое адчуванне, нібыта мова дрэнная. Не, мова — яна ўсіх, яна агульная. І гэта класна, што людзі знаходзяць адно аднаго, сустракаюцца на адной сцэне і любяць адно аднаго. Таму любоў пераможа смерць.

Напэўна, нешта падобнае мог бы сказаць і сам БГ, выйшаўшы на сцэну. Але ён проста спяваў, пакуль гледачы слухалі і пераводзілі дыханне пасля слэмаў на “Дай Дарогу”:

Я отказываюсь быть камнем в вашей стене,

Отказываюсь быть трупом в вашей войне,

Отказываюсь маршировать в вашем строю,

Идите на х.., а я ещё спою!

— Як шкада, што вы не бачыце тых аблокаў, якія за вамі. А нам пашанцавала: мы любуемся і аблокамі, і вамі, — здаецца, гэта было адзінае, што сказаў лідар гурта “Акварыум”, звяртаючыся да слухачоў, пакуль яго фатаграфаваў Андрэй Макарэвіч, а вакаліст “Порнофільмы” Уладзімір Котляроў хадзіў перад сцэнай і рабіў сэлфі з фанаткамі, якія стаялі за агароджай.

— Андрэй, я ведаю, што вы падтрымліваеце беларусаў і ў вас ёсць шмат сяброў у нашай краіне. Што б вы маглі сказаць у падтрымку тых людзей, якія сядзяць у турмах? — пытаюся, звяртаючыся да стваральніка “Машыны часу”.

— Я не хачу казаць нічога банальнага і пошлага, пра што і так усе ведаюць, — хутка адмахваецца Макарэвіч і хаваецца за сцэнай (як потым скажа заснавальнік Свабоднага тэатра Мікалай Халезін, з якім мы абмеркавалі гэтую гісторыю — “дзіўна, так не кажы банальнасцяў і пошласці”).

Крыху больш шматслоўным аказаўся Барыс Грабеншчыкоў.

Нагадаем, што ў чэрвені 2022 года музыкант выставіў на аўкцыён сваю камізэльку, каб дапамагчы беларускім экс-палітвязням з гурта Irdorath.

— Калі людзей саджаюць у турму за тое, што яны граюць музыку на вуліцы, гэта значыць, што ў свеце нешта вельмі не так, — заявіў тады лідар “Акварыума”.

Цікава, а што ён думае пра сітуацыю ў Беларусі сёння?

— Так было заўсёды, пакуль існуе чалавецтва. Лепш не было ніколі, проста мы не звярталі на гэта ўвагі.

— А калі будзе лепш?

— Ніколі не будзе, гэта чалавечая прырода. Але ўсіх, хто трапіў у цяжкую сітуацыю, я стараюся падтрымліваць, як магу.

Самая важная мова — тая, на якой кажуць “Не вайне!”

Пасля “Акварыума” на фестывалі па чарзе выступілі Манетачка, “Машына часу” і Noize MC. Таксама на сцэну выйшла спявачка Дыяна Логінава з гурта Stoptime, якая яшчэ нядаўна спявала антываенныя песні і збірала публіку на піцерскіх вуліцах, потым яе затрымалі — музыкам давялося з’ехаць з Расіі.

Сустракаю Дыяну за сцэнай (дзяўчына абажае творчасць Noize MC і Манетачкі і ўжо спявае разам з імі).

— Дыяна, ты ўяўляеш такія вулічныя канцэрты ў Беларусі, дзе людзей могуць пасадзіць на шмат гадоў нават за каментары ў сацсетках?

— Пра сітуацыю ў Беларусі я не вельмі інфармаваная. Але я ведаю пра тое, як у вашай краіне праходзілі пратэсты. Многія мае знаёмыя расказвалі, чаму яны адбыліся, якія былі фальсіфікацыі на выбарах. На жаль, мы жывём у такой рэальнасці. І ў Беларусі мне, чамусьці здаецца, гэта робіцца за зачыненымі дзвярыма — так, што інфармацыя не прасочваецца нават у Расію. Для мяне гэта дзіўна і жудасна.

Падчас выступу “Машыны часу” пайшоў дождж. Маніторы вырубіліся, але Макарэвіч не здаўся і адгуляў канцэрт да канца. Хтосьці з гледачоў схаваўся пад навесы, тыя, каму не пашанцавала, моклі і падпявалі старым добрым песням. Каля бара пілі “за тых, хто ў моры”.

Дзе-небудзь гэта ўжо шмат разоў было?

Вы маеце рацыю. І калі для адных гэта пра настальгію, для іншых — “ну колькі можна?”

Выступленні Манетачкі і Noize MC прайшлі з чаканым поспехам. І калі на канцэртах “Машыны часу” я была некалькі разоў, а з Барысам Грабеншчыковым кожнае лета сустракалася ў Крыме, куды ён любіў прыязджаць да акупацыі, то жывыя выступленні гэтых музыкантаў аказаліся для мяне новымі і больш уражлівымі.

Яны спяваюць пра любоў і праблемы, вайну, сістэмы, з якімі не згодныя, размаўляючы са слухачамі на адной мове — не, не на рускай, а на простай і зразумелай. І гэта адгукаецца, нават калі са сцэны не гучаць палітычныя лозунгі.

Жыццё павінна працягвацца, і вельмі крута глядзець на новыя пакаленні слухачоў, якія разам з “Дай Дарогу” або з тым жа Ванем з Noize MC хорам праганяюць з экранаў Салаўёва.

***

Накіроўваючыся да выхаду, я зноў трапляю ў чаргу і міжволі падслухоўваю размовы прамоклых і стомленых гледачоў:

— Выдатны атрымаўся фестываль, вось толькі “Дай Дарогу” трэба было выпускаць у канцы. Было б яшчэ круцей! — кажа хлопец з Украіны, з якім мы пазнаёміліся крыху раней.

— Некаторыя гурты можна было б і не запрашаць.

— Ды ладна, кожны знайшоў сваіх слухачоў.

— Гэта найлепшы опэн-эйр, на якім мне даводзілася бываць! — пазнаю каля выхаду былога аднакурсніка.

— Крута атрымалася, але вось нават Корж паўтарае: “Спыні вайну”. Чаму ніхто, акрамя Стыльскага, не казаў нічога пра палітыку са сцэны?

Можа, таму што не прыйшоў Вольскі?