ЕГУ — "экстрэмісцкая арганізацыя". Што гэта значыць для студэнтаў і выпускнікоў

14/04/2026 - 18:53

ЕГУ, фота ілюстрацыйнае

Прызнанне ЕГУ экстрэмісцкай арганізацыяй — новы віток трансгранічных рэпрэсій, кажа Еўрарадыё дарадца Святланы Ціханоўскай па навуцы і адукацыі Павел Церашковіч.

— Частка падобных крокаў лукашэнкаўскага рэжыму была сімвалічнай: прыкладам, калі бабруйскі суд прызнаў экстрэмісцкай арганізацыяй Раду паўночных краін. Быў яшчэ выпадак прызнання ВВС экстрэмісцкімі матэрыяламі магілёўскім судом. То-бок усё гэта рабілі суды не самага высокага ўзроўню.

А ЕГУ, які з’яўляецца літоўскай навучальнай установай, ніяк юрыдычна не звязанай з Беларуссю, экстрэмісцкай арганізацыяй прызнаў Вярхоўны суд. То-бок вышэйшая судовая інстанцыя, — падкрэслівае Церашковіч.

Беларускія ўлады рыхтавалі экстрэмісцкі статус для ЕГУ даволі даўно. У верасні 2025 года генпракурор Андрэй Швед накіраваў такую прапанову ў Вярхоўны суд. Спадар Церашковіч узгадвае, што зімой магілёўскае тэлебачанне выпусціла сюжэт пра былую студэнтку ЕГУ Машу, якая забрала дакументы з ЕГУ і вярнулася ў Беларусь.

— І ў той перадачы яны тлумачылі, якімі будуць наступствы навучання ў ЕГУ, анансуючы рашэнне Вярхоўнага суда. Распавядалі, што ўсе, хто навучаецца ў ЕГУ, стануць экстрэмістамі. А аплочваючы навучанне, будуць падтрымліваць экстрэмісцкую арганізацыю. Я спадзяюся, кіраўніцтва ўніверсітэта гэтыя дзеянні беларускіх улад пралічвалі і запланавалі, як змякчыць удар, — кажа Церашковіч.

Еўрарадыё адправіла запыт на каментар ва ўніверсітэт.

Чаму арганізацыя, а не фарміраванне?

Вярхоўны суд прызнаў Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт экстрэмісцкай арганізацыяй. Але чаму менавіта арганізацыяй, а не фарміраваннем? Юрыст НАУ Міхаіл Кірылюк лічыць, што гэта не той выпадак, калі варта звяртаць увагу на нюансы фармулёвак.

— Усё гэта — форма палітычнага пераследу, і якім ярлыком прыкрываецца гэты пераслед, не так важна. Трэба звяртаць увагу на мэту. У гэтым сэнсе відавочна, што ступень небяспекі для грамадства што ад экстрэмісцкай арганізацыі, што ад экстрэмісцкага фарміравання ніякая. Таму гэта проста спроба навесіць ярлык.

Ярлык вешаюць, каб прадэманстраваць, што з гэтай арганізацыяй небяспечна мець справы, і калі ты будзеш уступаць з ёй у камунікацыю, у цябе могуць быць праблемы. То-бок усіх, хто мае адносіны да гэтай арганізацыі, будуць праследаваць тым ці іншым чынам. А мы ведаем, што па адных і тых жа артыкулах пакараннем можа быць як некалькі дзён арышту, так і некалькі гадоў пазбаўлення волі, — кажа Кірылюк.

Што рабіць з дыпломамі?

Хаваць сваю прыналежнасць да ўніверсітэта — раіць Кірылюк. Юрыст пагаджаецца: гэта не заўсёды магчыма, але калі магчыма — лепей не паказваць свае сувязі з ЕГУ. Прынамсі, не вазіць з сабой у Беларусь дыплом універсітэта, не фатаграфавацца побач з ім.

А калі гэты дыплом вы атрымалі 20 гадоў таму? ЕГУ быў адкрыты ў Мінску ў 1992 годзе як незалежная ВНУ з еўрапейскімі адукацыйнымі стандартамі. Праз 12 гадоў улады яго закрылі, і ўніверсітэт працягнуў працу ў Вільні.

Калі вы будзеце ўяўляць цікаўнасць для беларускіх сілавікоў, атрыманы даўным-даўно дыплом можа стаць яшчэ адной дадатковай зачэпкай.

— Калі б у мяне быў дыплом ЕГУ якога заўгодна года і я жыў у Беларусі, дык я б не дэманстраваў яго публічна і намагаўся б пра гэта не ўзгадваць, — дадае Кірылюк.

Цалкам магчыма, што на падставе гэтага дыплома вы ўжо працуеце. Напрыклад, атрымалі юрыдычную адукацыю і вярнуліся ў Беларусь, падалі дыплом у Міністэрства юстыцыі, атрымалі на яго падставе адвакацкую ліцэнзію. Што рабіць у гэтым выпадку?

— Я не думаю, што мера па прызнанні ЕГУ экстрэмісцкай арганізацыяй прынята дзеля таго, каб “знайсці ўсіх”. Хутчэй за ўсё, гэта зроблена, каб запужаць тых, хто вучыцца ці выкладае ў ЕГУ зараз — і такім чынам паменшыць прыток студэнтаў і зрабіць універсітэт таксічным для беларусаў.

А навошта гэта рабіць?

Павел Церашковіч упэўнены, што новы статус для ЕГУ — спроба спыніць адток таленавітай моладзі за мяжу.

— Пра гэта шмат гаворыцца ўнутры Беларусі. Уладам не падабаецца не толькі тое, што беларусы едуць вучыцца ў еўрапейскія краіны. Ім не падабаецца і тое, што яны едуць вучыцца ў Расію. Пакуль рэжым не гатовы забараніць усім выязджаць вучыцца за мяжу, таму вырашылі перакрыць ЕГУ як адзін з дастаткова значных каналаў.