Культурны кэнселінг? Як і чаму беларускіх музыкаў выціскаюць з еўрапейскай сцэны

Беларускія музыкі, якія працуюць пераважна за мяжой, апошнім часам сутыкаюцца з праблемамі ў канцэртнай дзейнасці. Пра гэта Еўрарадыё распавялі беларускі дыджэй (Papa Bo Selektah), культурны актывіст і стваральнік праекта Belarus Music Export  Аляксандр Багданаў і ананімны музычны журналіст і прамоўтар беларускай музыкі. 

Распавядаем, з якімі складанасцямі сутыкаюцца беларускія артысты.

Праблема, якую не любяць называць уголас

Пасля пачатку поўнамаштабнай вайны ва Украіне ў 2022 годзе беларускія музыкі ўсё радзей трапляюць у праграмы еўрапейскіх шоукейсаў і фестываляў — пры гэтым афіцыйна ім амаль ніколі не адмаўляюць па нацыянальнай прыкмеце. 

“Былі выпадкі, калі беларускіх музыкаў выключалі з праграм або не дапускалі да ўдзелу. Таксама былі сітуацыі, калі ўкраінскія ўдзельнікі адмаўляліся выступаць разам з беларусамі”, — прызнае Багданаў, дадаючы, што рабіць выгляд, быццам гэтай праблемы не існуе, было б няправільна.

Анансаваныя адмовы, паводле яго слоў, часцей за ўсё гучаць не публічна, а праз трэція рукі — на ўзроўні кулуарных размоў ці ў адказ на прамое пытанне арганізатарам. 

Але сукупны эфект гэтых рашэнняў добра адчувальны: калі да 2020 года беларускія артысты рэгулярна ездзілі і на невялікія лакальныя, і на буйныя міжнародныя пляцоўкі, то цяпер такіх паездак значна менш.

Літоўская палітыка і славацкая асцярожнасць

Канкрэтны прыклад Багданаў прыводзіць з Літвы. Шоукейс What's Next (раней — Vilnius Music Week), які да 2020 года штогод запрашаў па некалькі беларускіх артыстаў, пасля 2022-га перастаў разглядаць беларускія заяўкі ўвогуле. Калега Багданава, які пажадаў застацца ананімным, атрымаў тлумачэнне: маўляў, з боку Міністэрства культуры Літвы паступіла ўказанне беларусаў не браць.

Падобная гісторыя адбылася і са славацкім шоукейсам SHARPE, дзе прычына была ўжо не палітычная, а рэпутацыйна-фінансавая. “Нам адказалі, што рабіць гэтага не трэба, бо беларускія заяўкі яны ўсё роўна разглядаць не будуць”, — пераказвае Багданаў размову з арганізатарамі, якія патлумачылі гэта цеснымі адносінамі з Music Export Ukraine і небяспекай сапсаваць гэтае партнёрства.

Пры гэтым, падкрэслівае ён, размова не пра суцэльны кэнселінг: гурт Dlina Volny ці акардыяніст Ягор Забелаў працягваюць ездзіць на буйныя міжнародныя пляцоўкі накшталт WOMEX. 

Частка арганізатараў, як паказалі перамовы са славенскім MENT, гатовыя пераглядаць пазіцыю пасля асабістай размовы і тлумачэння, што незалежная беларуская культура — не тое самае, што рэжым. А вось сітуацыю з будапешцкай падзеяй BUSH перамовы не выправілі — яны вырашылі прыслухацца да Украінскага інстытута і адмовіцца ад супрацоўніцтва з беларусамі.

“Кэнселінгу” нібы не існуе, але беларускай музыкі на сцэне таксама няма

Ананімны прамоўтар глядзіць на сітуацыю з іншага боку і адразу агаворваецца, што публічна пацверджаных выпадкаў адмовы менавіта "таму, што вы беларусы" ён не сустракаў. Затое ўскосных праяў, па яго словах, дастаткова.

“Калі ты кажаш, што ты з Беларусі, стаўленне, хутчэй, нейтральна-пазітыўнае. Але калі ўжо пераходзіць да больш прадметных крокаў — запрасіць артыста выступіць, — то менавіта тут і ўзнікаюць праблемы”, — апісвае ён тыповую сітуацыю на канферэнцыях і шоукейсах. Прычына, якую называюць у кулуарах, звычайна адна і тая ж: не хочуць канфліктаў з украінскімі калегамі.

Як прыклад ён згадвае нядаўні кейс гурта Spievy z-pad mosta на польскім шоу “Mam Talent”: атрымаўшы тры станоўчыя ацэнкі журы, каманда чакала пераходу ў наступны этап, аднак прадзюсары паведамілі пра адмову без якіх-небудзь тлумачэнняў.

Стрымінгі, санкцыі і беларуская мова, якой нібыта не існуе

Асобная тэма — тэхнічная і фінансавая інфраструктура. Паводле прамоўтара, санкцыі стварылі рэальныя праблемы з выплатамі роялці праз банкаўскія абмежаванні, а буйныя стрымінгавыя сэрвісы фактычна "замарозілі" сваю прысутнасць у Беларусі яшчэ з моманту прыходу на рынак у 2019–2020 гадах.

“З Расіі пасля 2022 года Spotify сышоў, а з Беларусі не сыходзіў, але пры гэтым увогуле нічога не робіць. У Spotify няма ні прадстаўніка, ні каго-небудзь яшчэ”, — канстатуе ён, дадаючы, што YouTube Music, Apple Music і іншыя буйныя платформы таксама не выходзяць на сувязь з беларускай індустрыяй.

Балючая кропка — адсутнасць беларускай мовы ў спісе моў для загрузкі трэкаў на большасці агрэгатараў: артыстам даводзіцца пазначаць рускую, украінскую ці англійскую замест роднай. Пасля хвалі зваротаў і адкрытых лістоў у 2022–2023 гадах, кажа прамоўтар, актыўнасць паступова сышла на нішто — далей дэклараў справа не пайшла.

Абодва суразмоўцы сыходзяцца ў адным: інфраструктурна беларуская музыка амаль цалкам выпала з еўрапейскага кантэксту, нават калі палітычна Беларусь называюць часткай Еўропы. “Беларускіх музыкаў няма на еўрапейскіх фестывалях, няма на еўрапейскіх шоукейсах... мы літаральна ледзь не адзіная краіна ў Еўропе, дзе ўвогуле няма ніякай інфраструктуры для музычнай індустрыі”, — падсумоўвае прамоўтар.

Багданаў дадае да гэтага і ўласнае назіранне: калі раней на берлінскім Pop-Kultur штогод выступалі некалькі беларускіх артыстаў, то апошнія чатыры-пяць гадоў там не было ніводнага. 

Пры гэтым асабістыя размовы з арганізатарамі, па яго вопыце, усё ж паступова змяняюць стаўленне — прыкладна палова з іх ставіцца да беларускіх заявак з асцярожнасцю менавіта праз няведанне кантэксту, а не праз прынцыповую варожасць.

Асобныя поспехі беларускіх артыстаў на еўрапейскай сцэне пакуль застаюцца, паводле абодвух суразмоўцаў, хутчэй выключэннем і "памылкай таго, хто выжыў", чым вынікам сістэмнай працы.

Еўрарадыё працягне тэму кэнселінгу беларускіх дзеячаў культуры ў наступным матэрыяле.