"Мы хочам дыялогу з прадстаўнікамі рэжыму". Ціханоўская — пра перамовы і ціск

Марыя Калеснікава на форуме па бяспецы ў Чэхіі вымавіла фразу, што трэба змагацца не супраць Лукашэнкі, а за беларусаў. Гэта выклікала буру абмеркаванняў сярод беларусаў. Ці прыйшоў час мяняць стратэгію?

Гэтую тэму ў размове са Святланай Ціханоўскай у эфіры Еўрарадыё ўзняў рэдактар Зміцер Лукашук. Лідарка беларускіх дэмакратычных сіл рада, "што такія дыскусіі ўвогуле адбываюцца".

— Калі немагчыма праводзіць шырокія сацыялагічныя апытанні, вельмі важна мець прастору для такіх абмеркаванняў. Паводле рэакцый і дыскусій можна хаця б часткова зразумець настроі беларусаў.

І тут важна сказаць: мы таксама хочам руху насустрач. Як бы гэта ні гучала, мы хочам дыялогу з прадстаўнікамі рэжыму. Я цяпер не кажу пра Лукашэнку асабіста.

Мы хочам нацыянальнага дыялогу. Мы хочам не таго, каб Лукашэнка і яго атачэнне размаўлялі з Еўропай ці яшчэ з кімсьці без нас, а каб мы самі маглі весці з імі размову. Мы рэгулярна прапануем гэта і нашым міжнародным партнёрам: дапамажыце знайсці пляцоўку для дыялогу, каб абмеркаваць будучыню краіны і абараніць беларускую незалежнасць.

Такія прапановы ёсць. Але праблема ў тым, што рэжым не пойдзе на гэта добраахвотна. Ён пойдзе на саступкі толькі тады, калі будзе вымушаны гэта зрабіць.

Менавіта таму працуюць санкцыі, міжнародны ціск і палітыка ізаляцыі. Без гэтага ціску, хутчэй за ўсё, не было б і вызвалення палітвязняў.

Таму, калі нехта кажа: "Давайце здымаць санкцыі, і тады Лукашэнка праявіць гуманнасць і вызваліць людзей", — па-за межамі такога падыходу застаюцца некалькі важных рэчаў.

Па-першае, вызваленых людзей могуць замяніць новымі. Па-другое, тыя, хто быў вымушаны з'ехаць, усё роўна не змогуць бяспечна вярнуцца. Па-трэцяе, без сістэмных змен у Беларусі размова пра сапраўднае пацяпленне выглядае вельмі сумнеўна.

Нават калі вызваляць яшчэ некалькі соцень чалавек, гэта будзе выдатна, і мы, безумоўна, вітаем такія крокі. Але трэба памятаць: ёсць людзі, пра якіх мы нават не ведаем, і рэпрэсіі працягваюцца кожны дзень.

Таму і рэжым павінен зрабіць крок насустрач. Напрыклад, проста спыніць рэпрэсіі. Хоць бы на месяц. Паказаць, як выглядае Беларусь без штодзённых затрыманняў, ператрусаў і крымінальнага пераследу, — прапаноўвае Ціханоўская.

Але рэпрэсіі не спыняюцца, рэжым спрабуе дацягнуцца да беларусаў нават у эміграцыі. Захад гэта бачыць. Што ён будзе рабіць далей? Ціханоўская сцвярджае — не ісці на саступкі.

— На сённяшні дзень у нашых саюзнікаў дастаткова цвёрдая пазіцыя. Асаблівага жадання мяняць палітыку ў дачыненні да рэжыму няма. Мы можам вітаць пэўныя кантакты на працоўным узроўні, каб разумець сітуацыю і падтрымліваць камунікацыю. Але кожная дэлегацыя, якая едзе ў Мінск, павінна ў першую чаргу ўзнімаць пытанні палітвязняў і спынення рэпрэсій.

Праблема ў тым, што рэжым не хоча пра гэта гаварыць. І не таму, што з ім ніхто не размаўляе. Размаўляюць. Але як толькі ўзнікае тэма палітвязняў, пачынаюцца заявы: "У нас няма палітвязняў", "У нас няма рэпрэсій". І адразу прапануюць абмяркоўваць гандаль, лагістыку, угнаенні ці нешта іншае — што заўгодна, толькі не лёсы людзей.

А нас, беларусаў, гэта не павінна задавальняць. Наша мэта іншая: людзі ў Беларусі павінны мець магчымасць жыць і дыхаць свабодна. Гэта галоўнае, — лічыць лідарка дэмсілаў Беларусі.

Святлана Ціханоўская нагадвае пра фактар вайны Расіі супраць Украіны, у якой Беларусь з'яўляецца суагрэсарам.

— Калі гучаць прапановы кшталту: "Няхай Еўропа здыме санкцыі, і тады Лукашэнка, магчыма, усіх адпусціць", — вельмі часта цалкам ігнаруецца фактар вайны.

А яго проста немагчыма выключыць з гэтага ўраўнення. Санкцыі былі ўведзеныя не толькі праз унутраныя рэпрэсіі, але і ў сувязі з вайной. І пакуль Лукашэнка працягвае падтрымліваць ваенную палітыку Расіі, размяшчае ядзерную зброю, удзельнічае ў ваенных праектах і робіць іншыя крокі ў гэтым кірунку, цяжка чакаць, што Еўропа раптам пачне пераглядаць сваю санкцыйную палітыку.

Наадварот, многія лічаць, што неабходна выкарыстоўваць яшчэ больш інструментаў ціску.

Бо досвед апошніх трыццаці гадоў паказвае: з такімі рэжымамі вельмі складана дамовіцца праз добрую волю. І мы не павінны забываць уласную гісторыю, — нагадвае Святлана Ціханоўская.