Па маштабе выдаткаў — дзясяткі мільярдаў долараў. Пенсійная рэформа ў поўны рост

— Пенсія — адна з самых вялікіх праблем, якія існуюць у Беларусі сёння. Чаму самая вялікая? Таму што яна наўпрост звязаная з катастрафічнай дэмаграфічнай сітуацыяй, — распавядае блогер і эканамічны аглядальнік Аляксандр Кныровіч.

У эфіры шоу "Вячэрні кефір" ён анансаваў выхад новага выпуску сумеснага праекта Еўрарадыё, у якім будзе разабрана будучая пенсійная рэформа ў Беларусі. І даў некалькі спойлераў.

— У мінулым годзе нарадзілася каля 54 тысяч дзяцей — гэта найгоршы паказчык за ўсю гісторыю назіранняў. Гэта азначае, што тых, хто цяпер нараджаецца, у будучыні будзе занадта мала, каб утрымліваць пенсіянераў.

Калі глядзець на структуру: у пачатку 1990-х на 100 працаздольных прыходзілася каля 30 пенсіянераў. Цяпер — ужо больш за 40. А праз прыкладна 25 гадоў, нават па аптымістычных прагнозах, будзе каля 60, а па рэальных тэндэнцыях — яшчэ больш.

Пры гэтым пенсійная сістэма ўжо цяпер часткова фінансуецца з бюджэту, бо ўзносаў у ФСАН не хапае. Дэфіцыт ужо існуе і будзе расці, — сцвярджае Кныровіч.

Ён таксама нагадвае пра важны паказчык — суадносіны пенсіі да сярэдняга заробку.

— Гэта ключавы параметр, які паказвае, ці не правальваецца чалавек у беднасць пасля выхаду на пенсію. У Беларусі ён зараз крыху ніжэй за 40%. У сярэднім па свеце гэта выглядае нармальна, але "сярэдні свет" уключае і краіны Афрыкі і Лацінскай Амерыкі, дзе пенсійных сістэм фактычна няма.

Калі параўноўваць з Еўропай, дзе сярэдні ўзровень каля 60% і вышэй, Беларусь ужо прыкметна ніжэй. У некаторых краінах, напрыклад у Нідэрландах, пенсія можа дасягаць амаль узроўню сярэдняга заробку, у Італіі — каля 80%.

То бок праблема сапраўды сур’ёзная: павышаць пенсіі няма за кошт чаго, павялічваць нагрузку на эканоміку нельга, бо яна і так працуе на мяжы, — гэта толькі ўзмоцніць стагнацыю, — сцвярджае Кныровіч.

Ці трэба зноў павышаць пенсійны ўзрост? Але тут узнікае тэма ранняй смяротнасці мужчын у Беларусі.

— Павышаць пенсійны ўзрост таксама можна толькі абмежавана. Цяпер мужчыны ў Беларусі выходзяць на пенсію ў 63 гады, а прагназуемая працягласць жыцця каля 69 гадоў. То бок фармальна застаецца каля шасці гадоў «пенсійнага жыцця», і гэта яшчэ аптымістычны разлік. Калі глядзець па фактычнай смяротнасці, то ў значнай часткі мужчын гэты перыяд яшчэ меншы.

Таму ўзнікае пытанне: які сэнс далей павышаць пенсійны ўзрост, калі людзі фактычна могуць да яго не дажыць або жыць вельмі нядоўга?

Нельга сказаць, што ўлады Беларусі нічога не робяць у гэтым кірунку. Але пакуль гэтыя спробы безвыніковыя.

— Спробы стварыць назапашвальную сістэму — напрыклад, схема "3 на 3", дзе дзяржава дадае да ўнёскаў работніка — поспеху не мелі. За некалькі гадоў было заключана ўсяго каля 15 тысяч кантрактаў пры мільёнах занятых. Гэта надзвычай нізкі ўзровень даверу.

Прычына простая: поўная адсутнасць даверу паміж грамадзянамі і дзяржавай. Людзі не вераць, што доўгатэрміновыя назапашванні будуць захаваныя. Ёсць страх, што грошы будуць патрачаныя на неэфектыўныя або палітычна матываваныя праекты, а не вернутыя людзям.

Таму назапашвальная сістэма ў цяперашніх умовах практычна немагчымая.

І калі адказваць коратка: праблема сапраўды назапашваецца і будзе ўзмацняцца з кожным годам. Гэта адна з самых складаных будучых рэформаў для Беларусі. Па маштабе выдаткаў гэта дзясяткі мільярдаў долараў, і па значнасці яна перавышае большасць іншых магчымых рэформ, — заключае Аляксандр Кныровіч.