“Узнагародзіць Мікіту было за што”. Хто вырашаў, каму даваць медалі ў Кіеве?

У апошні дзень свайго візіту ў Кіеў, 26 траўня, кіраўніца Аб’яднанага пераходнага кабінета Святлана Ціханоўская разам з калегамі па АПК Паўлам Баркоўскім і Вадзімам Кабанчуком уручыла медалі 24 выбітным асобам.

Кабінет пастанавіў узнагародзіць медалямі “Гонар і годнасць” беларускіх добраахвотнікаў ва Украіне і валанцёраў групы забеспячэння: “Немца”, “Шміта”, “Бланша”, “Соню”, “Север”, “Лесніка”, “Марціна”, “Аксона”, “Гамлета”, “Кіпіша”, Дзяніса Герасімчыка.

Іншыя атрымальнікі ўзнагарод — цывільныя грамадзяне Беларусі і Украіны. 

Сацсеткі спрачаюцца

Пасля гэтага ў асяроддзі добраахвотнікаў і актывістаў ва Украіне пачалося абмеркаванне спіса ўзнагароджаных асоб. Маўляў, “за службу атрымліваюць медалі тыя, хто правёў на кантракце добра калі 6 месяцаў”. Іншыя заўважылі, што Мікіта “Аксон” Забуга і Ігар “Хог” Турцэвіч на цырымоніі былі апрануты ў форму з нагруднымі пагонамі высокіх званняў — падпалкоўнікаў.

“На фоне таго, што сапраўднымі баявымі беларускімі падраздзяленнямі — можа, я памыляюся, то папраўце — зараз кіруюць у асноўным старшыя сяржанты, нават не афіцэры (ваенны стан дазваляе, а атрыманне беларусамі больш высокіх званняў ва Украіне зараз ускладненае), тут мы бачым адразу двух ажно падпалкоўнікаў! Старшы афіцэрскі састаў. Сапраўды здзіўляе, бо тэма нашых ваяроў ва Украіне нібы і добра асвятляецца, а вось пра наяўнасць такіх высокіх чыноў сярод беларусаў неяк я анічога не бачыў”, — напісаў у фэйсбуку журналіст Алесь Мінаў.

Што кажа Кабанчук?

Еўрарадыё звярнулася да Вадзіма Кабанчука, каб ён патлумачыў выбар прысутных на сустрэчы з Ціханоўскай.

— Нам паведамілі, каб было не больш за 10 чалавек. Гэта абумоўлівалася тым, што не да канца быў зразумелы фармат сустрэчы. Людзі маглі фізічна не змясціцца, да таго было абмежаванне па часе, бо, акрамя ваяроў, узнагароджвалі і цывільных.

Кабанчук дадае, што напярэдадні праводзіліся кансультацыі з некаторымі былымі камандзірамі Палка Каліноўскага і іншых падраздзяленняў. 

— А некаторых людзей я, як прадстаўнік па абароне і нацбяспецы, ведаю асабіста, як, напрыклад, Сяргея Багукальца (этнічнага беларуса, але грамадзяніна Украіны). Я яго ведаю з 2014 года, калі ён быў яшчэ салдатам, а цяпер ён старшы афіцэр Сіл абароны Украіны. 

Пасля гэтага быў складзены спіс асоб, які падалі ў Нацыянальную камісію па ўзнагародах пры АПК.

— Адпаведна, узнагароды былі ўручаны тым, хто змог фізічна прысутнічаць, бо частка ваяроў знаходзілася ці на фронце, ці не ва Украіне, — падсумаваў Кабанчук.

Палітык падкрэсліў, што падобныя ўзнагароды і раней уручаліся, і АПК працягне гэта рабіць. 

— Праз Камісію па ўзнагародах можна падаць любога, дарэчы, не толькі ваяра, але і валанцёра, і актывіста беларускага. Камісія разгледзіць, і калі прызнае яго вартым, то ён будзе ўзнагароджаны таксама, — сказаў Кабанчук. 

Забуга на службе ў ПКК

Найбольшы рэзананс выклікала ўзнагароджанне менавіта Мікіты “Аксона” Забугі. Дзеючыя ваяры распавялі, што ён служыў у ПКК у роце БПЛА спачатку на складзе, а пасля некаторы час кіроўцам. 

“Хлопцы кажуць, што з гэтымі задачамі ён спраўляўся добра, іншая справа — усё гэта нівеліравана тым, як ён пачаў сябе паводзіць, калі атрымаў УБД (статус удзельніка баявых дзеянняў)”, — кажуць крыніцы Еўрарадыё ў ПКК.

Былыя пабрацімы заўважаюць, што Забуга звольніўся з арміі адразу пасля атрымання гэтага статусу. 

Пра службу Мікіты Еўрарадыё запыталася ў Палка Каліноўскага. Адказ на наш запыт мы апублікуем, як толькі атрымаем. 

Тым не менш, прадстаўнік АПК Вадзім Кабанчук кажа, што Мікіта атрымаў медаль па заслугах: 

— Мікіта быў узнагароджаны, таму што ён ваяр, мецэнат, заснавальнік шматлікіх ініцыятыў і г. д. — было за што.

Сам Забуга ў каментары Еўрарадыё сцвярджае, што звязаны з ПКК ад самага пачатку існавання фарміравання. 

— Я той чалавек, які зрабіў Баявы палкавы сцяг. Напачатку поўнамаштабнай вайны валанцёрыў, завозіў тэхніку, абсталяванне, цеплавізары, аўтамабілі. Большасць купляў сам і праз сваіх сяброў.

Непасрэдна ў складзе Палка Мікіта знаходзіўся з лістапада 2024 па ліпень 2025 года. Вось так ён апісвае свой досвед: 

— На Запарожскім напрамку выконваў функцыі старшыны роты БПЛА, у тым ліку выконваў функцыі па дастаўцы баявых груп на пазіцыі і па эвакуацыі. У тыле не хаваўся, выконваў усе загады ўкраінскага камандавання, у тым ліку па эвакуацыі ваяроў Палка з-пад КАБаў, куды ехаць ніхто не хацеў. Афіцыйнае маё званне ва УСУ — старшы салдат, вайсковая спецыяльнасць — снайпер першай катэгорыі. 

Добраахвотнік таксама дадае, што, нягледзячы на прыняцце закона аб магчымасці іншаземцам атрымліваць пасады і афіцэрскія рангі ва Украіне, гэта працуе з цяжкасцямі. 

Дык што за форма, у якую добраахвотнік быў апрануты?

Цяпер Мікіта Забуга з’яўляецца старшынёй ЧВК (Часовай вайсковай камісіі) — калегіяльнага органа па стварэнні Беларускай вызвольнай арміі — грамадска-палітычнай арганізацыі, якая мае вайсковы складнік. У яе форму ён і быў апрануты.

Паводле Забугі, у 2023 годзе дэкларацыю аб стварэнні ЧВК-БВА падпісалі камандзіры і кіраўнікі Палка Каліноўскага, Паспалітага рушання, Белпола, Кіберпартызанаў, Геральдычнай рады і іншых вайсковых, парамілітарных і грамадскіх арганізацый. 

— Мэта ЧВК-БВА — стварэнне беларускіх падраздзяленняў (кадравых, вучэбных і баявых) там, дзе гэта дазволяць нашы партнёры: ва Украіне, у краінах Еўрасаюза — усюды, дзе ёсць магчымасць навучыць кадры, сфарміраваць вайсковыя калектывы, атрымаць баявы досвед. Канчатковая мэта — фарміраванне вайсковай сілы, якая ставіць сваёй мэтай вызваляць Беларусь, — кажа Забуга.

Ён мяркуе, што ЧВК-БВА паставіла няпростую, але выканальную задачу — пра гэта сведчаць прыклады з гісторыі кшталту армій у выгнанні Галера, Андэрса, Берлінга і іншых.

Забуга жартуе, што ініцыятывай ужо зроблена столькі, што матэрыялаў “хопіць на серыял Netflix або аб’ёмную кнігу”.

— Толькі арганізацыйная праца ЧВК запатрабавала ад нас напісання больш за 20 Палажэнняў, якія рэгламентуюць усе бакі службы ў БВА. З таго, пра што вядома шырокаму колу чытачоў, — нацыянальная сістэма ўзнагарод, уніформа і атрыбутыка Беларускай арміі, сістэма беларускіх вайсковых рангаў паводле стандартаў NATO, узнагародная зброя, сцягавы комплекс і Ганаровая варта, пасведчанне асобы вайскоўца, сімволіка беларускіх добраахвотнікаў ва Украіне і многае іншае.

Забуга дадае, што ЧВК-БВА мае паўнамоцтвы “на падставе Канстытуцыі 1994 года, якая замацоўвае народ як адзіную крыніцу ўлады”, а таксама структура атрымала ўхваленне на фарміраванне ад Рады БНР (дакумент ёсць у распараджэнні рэдакцыі). Сваю форму падпалкоўніка БВА Мікіта Забуга тлумачыць наступным чынам:

— Асобы, якія праходзяць службу ў вайсковых, парамілітарных і іншых арганізацыях, прайшлі праверку і залічаны ў склад БВА, атрымліваюць вайсковыя званні ў адпаведныя тэрміны службы. 

Я скончыў Акадэмію МУС, і маё афіцэрскае званне ўлічана ў БВА. Пры гэтым асоба можа мець ранг ЗСУ, які не супадае з рангам БВА, і гэта аб’ектыўная рэальнасць. У ЗСУ я разлічваю на больш сціплы афіцэрскі ранг. Мы якраз і прасоўваем ідэю прызнання рангаў БВА, іх тоеснасці пасля праходжання адпаведнага навучання або атрымання пасады ў войску Украіны.

Дарэчы, адным са шматлікіх прыкладаў стварэння ўласных рангаў і іх абазначэнняў у беларускай гісторыі служыць войска генерала Балаховіча. Ён не чакаў дазволу, і мы не маем такой патрэбы.

Не звяртаючы ўвагі на хейт і нават прысваенне некаторымі "сапраўднымі ветэранамі вайны ва Украіне" права прыдзірліва ацэньваць і адбіраць прыдатныя ім кандыдатуры, мы ідзём далей. Кожны вырашае свае задачы, а вынікі працы, нібы ручаі, сцякаюцца ў раку, якая, набіраючы сілу, знясе плаціну дыктатуры.