Без беспрацоўя і алігархаў: Крук развеяў два найбуйнейшыя страхі прыватызацыі ў Беларусі

— Мне цяжка ўявіць, што павінна адбыцца, каб у Беларусі ўзнікла значнае беспрацоўе, — кажа эканаміст Зміцер Крук, разважаючы пра будучую прыватызацыю ў Беларусі.

У новым праекце Еўрарадыё "Беларусь пасля Лукашэнкі" блогер Аляксандр Кныровіч уздымае тэму будучай прыватызацыі ў краіне. Гэты працэс звязаны з рознымі страхамі, сярод якіх найбольш моцныя — гэта беспрацоўе і тое, што ў Беларусі з’явяцца алігархі, якія будуць цягнуць коўдру на сябе.

Эканаміст Зміцер Крук узяўся патлумачыць, чаму беларусам варта забыць пра страх беспрацоўя і як правільна выбудаваць сістэму, каб алігархі працавалі на карысць Беларусі.

— Першы і самы распаўсюджаны стэрэатып — гэта страх беспрацоўя, хоць мне здаецца, што ён ужо губляе сваю актуальнасць нават у масавай свядомасці. Скажу зусім ясна: пры любым сцэнары развіцця Беларусі — ці будзе гэта рух пад аўтарытарным рэжымам, дэмакратызацыя або нейкі мікс — праблема беспрацоўя ў будучыні не будзе актуальнай, — упэўнены Крук.

Чаму так? І тут адказ вельмі просты: дэмаграфія.

— Думаю, толькі лянівы апошнім часам не чуў выраз «нястача працоўных рук». Гэта на самай справе больш сур’ёзная праблема. Калі я размаўляю з кімсьці з Беларусі, мне распавядаюць, што ў 2024 годзе, калі эканамічная сітуацыя яшчэ была даволі прывабнай, назіралася фактычная канкурэнцыя нават за такія прафесіі, як кладоўшчык або вартаўнік. Фірмы таргуюцца: прыходзіць вартаўнік і кажа, што яму прапанавалі на 50 долараў больш, а яму адказваюць, што дадуць на 70 больш. Праз хвіліну ён вяртаецца і кажа, што ў іншым месцы ўжо прапануюць на 120 больш.

Гэта нашы новыя рэаліі. Дэмаграфічныя трэнды не змяняюцца за дзень-два. У дэмаграфіі ёсць пэўная прадвызначанасць, і Беларусь тут знаходзіцца ў катастрафічным становішчы. Гэта азначае, што як бы ні развівалася сітуацыя, працу знойдзе кожны, — сцвярджае эканаміст.

Што да алігархаў, то Зміцер Крук прызнае наяўнасць пэўных рызык. Але ён упэўнены, што пры правільным падыходзе іх можна пазбегнуць.

— Неабходныя максімальная празрыстасць і працяглая камунікацыя з грамадствам. Калі людзі будуць разумець, што адбываецца, яны змогуць хутка адрэагаваць, калі небяспека стане рэальнай. Базавы прынцып празрыстасці і ўключанасці грамадства на палітычным узроўні з’яўляецца галоўнай абаронай ад алігархіі. Калі выбудаваць працэс у такой логіцы, гэты рызыку можна істотна абмежаваць, — упэўнены Крук.

І дадае яшчэ адзін аргумент, які павінен супакоіць беларусаў.

— У 2019 годзе кошт нашых актываў ацэньваўся прыкладна ў 5 мільярдаў, цяпер — каля 3 мільярдаў. Гэта не той узровень, на якім узнікае алігархат. У Беларусі сёння проста няма такіх актываў, як былі, напрыклад, у Расіі, дзе за капейкі прыватызаваліся фантастычныя рэсурсы.

У нас няма магчымасці стаць уладальнікам усёй эканомікі, нават калі прыватызаваць БелАЗ.

Пры гэтым мы гаворым, што прадпрыемствы стратэгічнага значэння — накшталт Белтэлекама або Беларускай чыгункі — павінны заставацца пад кіраваннем дзяржавы. Я б асабіста дадаў сюды яшчэ і Беларуськалій. Таму я не бачу фінансавых перадумоў для з’яўлення алігархаў, — заключае эканаміст Зміцер Крук.