Неба, спорт, нафтапрадукты… Якія яшчэ санкцыі могуць быць зняты з Беларусі?

Пасля таго як спецпрадстаўнік ЗША Джон Коўл праанансаваў свой хуткі візіт у Мінск, у беларусаў зноў з’явілася надзея на вызваленне палітвязняў. Колькі чалавек могуць выйсці на волю, застануцца яны ў краіне або будуць вывезены за мяжу — невядома. Пры гэтым амерыканскі бок ужо даў зразумець: канвеер рэпрэсій, пры якім адных вызваляюць, а на іх месца прыходзяць новыя людзі, павінен быць спынены.

На гэтым фоне ўсё часцей узнікае пытанне: змякчэнне або адмену якіх неваенных санкцый супраць Беларусі Захад тэарэтычна гатовы абмяркоўваць, і якія крокі Мінска маглі б стаць умовай для такіх паслабленняў?

Пра гэта Еўрарадыё пагаварыла з рэдактаркай выдання “План Б”, былой палітзняволенай Вольгай Лойка.

Спорт, рэпрэсіі і сігнал для федэрацый

На думку Вольгі Лойка, сёння гаворка павінна ісці ўжо не пра сімвалічныя жэсты, а пра канкрэтныя крокі з боку беларускіх улад — ад спынення рэпрэсій да паступовай лібералізацыі ўнутры краіны.

— Фактычна санкцыі, якія могуць быць зняты, — гэта не абавязкова нейкія персанальныя абмежаванні. Напрыклад, цяперашняе рашэнне Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК) аб допуску спартсменаў да міжнародных спаборніцтваў — гэта якраз тое, з чым яшчэ можна працаваць. Я, канешне, спадзявалася, што гэта адразу будзе абумоўлена спыненнем рэпрэсій у дачыненні да спартсменаў: ліквідацыяй усіх чорных спісаў, вызваленнем людзей, звязаных са спартыўнай сферай, то-бок лібералізацыяй хаця б у дачыненні да адной групы. Але фактычна гэта пакуль тое, што яшчэ можна абмяркоўваць.

Чаму вызвалення палітвязняў ужо недастаткова

— Беларусі тут трэба дзейнічаць больш актыўна. Менавіта ёй трэба пераконваць Еўропу, а не наадварот. Еўропа ж адразу дала зразумець: схема “вы адпускаеце 100, 200 або 500 чалавек, якіх несправядліва пасадзілі, а мы ў адказ крыху аслабляем санкцыі” працаваць не будзе.

У адрозненне ад ЗША, у Еўрасаюза няма намеру заключаць нейкі асобны “deal” з Беларуссю. Таму далейшы лёс санкцый будзе залежаць ад паводзінаў самой Беларусі: якія рашэнні будуць прымацца і наколькі ўлады гатовыя рэальна іх выконваць.

Я, напрыклад, упэўненая, што Пуціну няма асаблівай справы да ўнутраных рэпрэсій у Беларусі. Ад таго, ці будуць рэабілітаваны палітвязні, яму, па вялікім рахунку, ні горача ні холадна. І нават магчымае пацяпленне адносін Беларусі з Захадам будзе вельмі ўмоўным — хутчэй невялікая адліга, але дакладна не вясна.

Да нас жа, у адрозненне ад Арменіі, не прыязджаюць дэлегацыі ўсяго Еўрасаюза. На фоне іншых працэсаў у рэгіёне такое абмежаванае пацяпленне ў Беларусі наўрад ці стане для Расіі сур’ёзнай праблемай.

Больш за тое, для Масквы гэта нават можа быць зручна: Беларусь пастаянна мае патрэбу ў знешнім фінансаванні, а ў самой Расіі грошай становіцца менш. Таму, магчыма, Крэмль быў бы гатовы закрыць вочы на пэўныя паслабленні, калі б гэта дазволіла Мінску атрымліваць грошы дзесьці яшчэ, а не толькі прасіць іх у Масквы.

Наколькі рэальна дамовіцца з Лукашэнкам?

— Беларусь да гэтага вельмі доўга выспявае. Але сітуацыя ў эканоміцы паступова будзе падштурхоўваць да размоў. Таму важна дзейнічаць праактыўна: працаваць з міжнароднымі спартыўнымі федэрацыямі, з Міжнародным алімпійскім камітэтам па тэме спартыўных санкцый.

І, канешне, было б карысна выбудоўваць не “дыялог дзеля дыялогу” (не ў сэнсе “давайце зноў сябраваць і запускаць сумесныя праекты”), а хаця б паспрабаваць абазначыць зразумелую дарожную карту. Бо цяпер усё выглядае як непад’ёмная канструкцыя.

Нават Пуцін ужо пачаў абазначаць нейкія крокі па тэме вайны: гатоўнасць сустрэцца з Зяленскім у трэцяй краіне, дапусціць прысутнасць прадстаўніка Еўрасаюза. Так, пакуль гэта хутчэй даволі здзеклівыя прапановы, але ўсё ж гэта ўжо спроба хаця б намеціць нейкую траекторыю.

І вось у дачыненні да Беларусі таксама было б важна абазначыць такі маршрут: не абстрактнае “правядзіце сумленныя выбары і перастаньце здзекавацца з уласнага народа”, а больш пакрокавы падыход.

Напрыклад: мы гатовы адкрыць неба, калі будуць выкананы канкрэтныя ўмовы — умоўныя пункты А, Б і В. Бо зараз уся канструкцыя выглядае занадта складанай і невыразнай, каб рэальныя паслабленні наогул сталі магчымымі.